Lại viết về “Rừng Na Uy”

Trong khi trên giá vẫn còn những quyển sách đã mua mà chưa đọc, hoặc đã đọc mà chưa xong, thì thi thoảng tôi vẫn thấy mình lật giở đọc lại một đoạn trong “Rừng Na Uy”, nhất là khi tôi cảm thấy lúng túng với chính mình và bối rối trước cuộc đời. Cũng có những quyển sách tôi đọc vài ba lần, nhưng trên thực tế, tôi cũng không có đủ thời gian để đọc-lại những gì mình thích. Không-có-thời-gian bao giờ cũng là một lý do tốt để biện hộ. Thực ra thì không phải là không có đủ thời gian, mà là thích-không-đủ!

Cũng giống như nhiều quyển sách khác, nhất là những quyển sách được nhiều người đọc (vì nhiều lý do khác nhau), thì cảm nhận về cùng ngần ấy câu chữ là vô cùng đa dạng. (Ở đây không bàn đến yếu tố ngôn ngữ – tức là bản mà bạn đọc là bản gốc hay bản dịch ra thứ tiếng nào, và trình độ ngôn ngữ của bạn đến đâu.) Vì thế, lần này tôi lại viết tiếp về Rừng Na Uy, với những cảm nhận đi sâu hơn vào cái thế giới mà Murakami đã dựng nên. Hay đúng hơn, là viết về những gì mà cuốn sách (và một số review) đã gợi lên, và buộc tôi phải suy nghĩ.

Rừng Na Uy viết nhiều về cái chết. “Ba người chết, ba người vẫn sống, nhưng tôi không biết cụ thể ai sẽ sống còn ai sẽ chết.” (Murakami, trong một bài trả lời phỏng vấn). Cái chết được đặt cạnh sự sống, để người ta hiểu cái chết hơn; cũng như sự sống được đặt cạnh cái chết, để người ta hiểu sự sống hơn. Nhiều bạn đọc coi cái chết là một sự ảm đạm, bởi vì tự kết liễu đời mình thường được liên hệ đến “cô đơn”, “bế tắc” và “tuyệt vọng”. Nhưng sống và chết làm sao tách rời ra được! Những năm 1990s, tôi tuyên bố với chính mình “Không việc gì phải chết cả, dù cho có rơi vào hoàn cảnh bi đát đến đâu!” Cũng rùng mình khi nhớ đến những mảnh đời bị cuộc sống dồn vào chân tường mà tôi đã đọc được trên rất nhiều trang báo. Năm 22 tuổi, tôi lại xác định: “Chết lúc nào cũng được!” Vì khi thế giới quan được mở ra, tôi tự thấu hiểu được ý nghĩa của những ngày đang sống. Tôi đang sống chứ không chỉ đang tồn tại, vậy là ổn.

Ngày trước nghe U2 hát “I’m not afraid to die. I’m not afraid to live…”, tôi đã thấy hay. Nay đọc Rừng Na Uy, tôi thấy phải.

Cái chết là có thực, nó không phải là đối nghịch của cuộc sống, mà là một phần của cuộc sống.

Nói ra như vậy nghe thật sáo mòn, nhưng đã có thời tôi cảm thấy cái hình hài ấy không phải bằng lời mà như một cục khí vón lại ở trong tôi. Cái chết là có thực – trong một cục chặn giấy, trong bốn trái bóng đỏ và trắng trên mặt bàn bi-a – và chúng ta tiếp tục sống và hít thở nó vào phổi như những làn bụi mịn.

Trước đó, tôi đã hiểu cái chết như một cái gì hoàn toàn tách biệt và độc lập với sự sống. Bàn tay của sự chết nhất định sẽ túm lấy chúng ta, tôi cảm thấy thế, nhưng cho tới ngày nó tìm đến ta, nó vẫn để ta được yên thân. Điều đó dường như là một chân lý đơn giản và hợp logic đối với tôi. Sự sống ở đây, sự chết thì ở kia. Tôi đang còn ở đây, chưa phải ở đó.

Tuy nhiên, đêm hôm Kizuki chết, tôi đã mất khả năng nhìn nhận sự chết (và sự sống) một cách giản dị như vậy. Chết không phải là đối nghịch của sống. Nó đã đang ở đây rồi, ngay bên trong tôi, nó đã luôn luôn ở đây, và không có gì có thể cho phép tôi quên được điều đó. Khi nó lấy đi Kizuki mới mười bảy tuổi đầu trong cái đêm tháng Năm ấy, sự chết đã túm được cả tôi.

Tôi sống qua mùa xuân sau đó, ở tuổi mười tám, với cục khí vón trong ngực mình, nhưng không lúc nào ngưng tranh đấu chống lại sự hồi sinh của thái độ coi trọng mọi sự ở đời. Coi trọng sự đời không phải là cách tiếp cận chân lý, tôi cảm thấy như vậy, cho dù vẫn mơ hồ. Nhưng sự chết là một thực tế, một thực tế nghiêm cẩn, dù ta có nhìn nhận nó kiểu gì đi nữa. Mắc kẹt trong mối mâu thuẫn nghẹt thở ấy, tôi luẩn quẩn trong một vòng tròn vô tận. Bây giờ nhìn lại, những ngày ấy thật lạ lùng. Ở đoạn giữa của cuộc đời, mọi thứ đều xoay quanh sự chết.

Trên bìa sau của cuốn sách có viết thế này, mà tôi chẳng thích tí nào cả:

“Trong nỗi ưu tư và cô đơn như một định mệnh đã cài đặt nơi những người mới lớn, trong sự tuyệt vọng của những tâm hồn trong sáng sẵn sàng hy sinh thân mình để khỏi thỏa hiệp với cuộc sống thế gian.”

Đọc thấy toát lên một sự yếu đuối ẩn dưới một danh từ mĩ miều có tên là sự-cô-đơn. Mà đó thì không phải là những gì tôi cảm thấy khi đọc truyện!

Tôi thích những chia sẻ sau của bác Trịnh Lữ hơn, vì nó thể hiện một sự rung động và đồng cảm chân thực thay vì một sự chắp nối đơn thuần của những từ ngữ bóng bẩy!!! (What if the above writing was also by Trinh Lu ?!?! – My goodness!!!)

Con chim sắp chết, tiếng hót bi thương; con người hấp hối, lời nói chân thành. Tại sao vậy? Chỉ có sự chết mới cứu vãn được loài người khỏi nghiệp chướng dối trá hay chăng? Đọc Rừng Na Uy tôi thấm thía được một chân lý giản đơn, rằng “sự chết không phải là đối nghịch của sự sống, mà là một phần của sự sống”. Sống, tức là nuôi dưỡng. Chết. Sự chết không phải là chấm dứt, cũng chẳng phải là bắt đầu. Nó ở ngay đây rồi, được chính sự sống nuôi dưỡng. Và tôi hiểu được tại sao chỉ những nhân vật trung thực trong trắng và dũng cảm trong Rừng Na Uy mới tự kết liễu cuộc đời mình. Họ còn quá trẻ và không đủ kiên nhẫn để hy vọng cuộc đời này sẽ nuôi dưỡng được một cái chết tự nhiên xứng đáng. (Lời người dịch)

Người ta bảo, những người chết đi vào quá khứ, những người sống đi vào tương lai. Tôi thì thấy rằng, những người chết tiếp tục sống trong một thứ mơ hồ được gọi là ký ức, ký ức của những người còn sống. Thời gian mà họ từng sống đã góp phần hình thành nên hiện tại của những người đang sống. Bằng cách đó, họ ở lại thế giới này.

Toru Watanabe không phải, và thực tế cũng đã không lựa chọn giữa quá khứ và tương lai, hoặc cô gái này hay cô gái kia. Quá khứ tạo nên hiện tại và tương lai. Khi quá khứ đã làm tròn bổn phận của nó, quá khứ sẽ dừng lại. Khi con người đã sống đủ, con người sẽ chết đi. (Điều đó càng dễ dàng hơn trong các cuốn tiểu thuyết!)

Tôi gật đầu. “Và tôi sẽ viết thư cho chị.”

“Tôi rất thích những bức thư của cậu. Naoko đã đốt hết cả. Những bức thư hay đến thế!”

“Thư chỉ là giấy thôi mà chị,” tôi nói. “Cứ đốt chúng đi, và những gì còn lại trong lòng mình thì vẫn còn mãi; mà có giữ chúng thì những gì sẽ phai nhạt rồi cũng sẽ cứ nhạt phai.”

“Cậu biết không, Watanabe, sự thật là tôi thấy sợ phải đi Asahikawa một mình như thế này. Nên cậu nhớ viết cho tôi nhé. Hễ được đọc thư cậu, tôi sẽ thấy như cậu đang ở ngay cạnh mình.”

“Nếu chị muốn thế, tôi sẽ viết cho chị suốt. Nhưng chị đừng lo. Tôi biết chứ, đi đâu thì chị cũng ổn thôi mà.”

“Còn một việc nữa. Tôi cứ cảm thấy có cái gì vẫn còn mắc kẹt ở trong mình. Có phải đó chỉ là tưởng tượng không?”

“Là ký ức còn lại thôi mà,” tôi nói và mỉm cười. Reiko cũng mỉm cười theo.

“Đừng quên tôi,” chị nói.

“Tôi sẽ không quên chị,” tôi nói. “Không bao giờ.”

“Chúng ta có thể sẽ không bao giờ gặp lại, nhưng dù có đi đâu về đâu, tôi cũng sẽ không bao giờ quên cậu và Naoko.”

“Đừng quên!” – đấy là lời nhắn nhủ mà các nhân vật nói với nhau. Vì họ chỉ biết bấu víu vào những tình cảm trong sáng, chân thành mà họ có với nhau. Những cái đó là thật nhất và đáng trân trọng nhất trong cuộc sống này. Đọng lại trong các ký ức, quan hệ giữa con người với con người không còn phụ thuộc vào thời gian: chúng tồn tại trong cả quá khứ, hiện tại, và tương lai.

Vậy mà ký ức của tôi đã ngày càng mờ nhạt đi, và tôi đã quên nhiều thứ mất rồi. Viết bằng hồi ức như thế này, tôi thường có những cơn sợ đến thắt lòng. Nếu tôi đã quên mất điều gì quan trọng nhất thì sao? Chuyện gì sẽ xảy ra nếu ở đâu đó trong tôi có một bến lú tăm tối nơi tất cả những ký ức thực sự quan trọng bị chất đống lại và từ từ biến thành bùn đất?

Tôi cũng đã biết vì sao nàng xin tôi đừng quên nàng. Bản thân Naoko biết điều đó, tất nhiên rồi. Nàng biết rằng ký ức của tôi về nàng sẽ phôi pha. Và chính thế mà nàng xin tôi đừng bao giờ quên nàng, hãy nhớ rằng nàng đã từng tồn tại.

Đọc Rừng Na Uy cũng là để nhớ rằng, mình đang tồn tại, “vì bạn đang sống, vì tình yêu là có thực”.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Tiểu thuyết

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s