Rừng Na Uy, lần thứ ba

Entry for 27 December 2010

Lần thứ ba tôi viết về Rừng Na Uy. Có lẽ với tôi nó là cuốn tiểu thuyết nhiều ám ảnh nhất. Cầm sách đọc thì tôi đã đọc Rừng Na Uy chừng ba bốn lần, nhưng tôi “đọc” lại nó rất nhiều lần trong đầu mình. Các chi tiết, các câu thoại, các bức thư, không gian của các cuộc trò chuyện… Mỗi một lần đọc lại “thấy” được nhiều hơn.

Lần thứ nhất đọc, thấy như một người không sành rượu mà uống phải một thứ rượu nặng, ngon nhưng cái chất lỏng ấy đi xuống quá nhanh, đốt cháy bên trong một chút, nhưng chưa thể nói được một cách đầy đủ hương vị của nó như thế nào. Nhân vật ấn tượng nhất là Midori. Phạm trù được nhắc đến trong truyện ấn tượng nhất là cái chết. Cảm giác chung sau khi đọc xong là nhìn cuộc sống tích cực. Ba ấn tượng này là hoàn toàn logic với nhau và hình như là trái với cảm nhận của rất nhiều người.

Thứ nhất, mọi người nhìn cái chết như một cái gì đó buồn thảm. Thực ra cuộc đời đôi khi còn buồn thảm hơn cả cái chết. Trong rất nhiều tôn giáo, cái chết là một sự giải thoát. Khi một ai đó chết đi, cái buồn thực ra ở lại với người còn sống. Chết nhiều khi không khó, sống mới là khó. Hơn nữa, đã là người ai cũng sẽ chết. Một người bạn của tôi nói, mỗi người sinh ra là đã đeo sẵn một cái án tử hình rồi. Nghe thì “ghê” nhưng thực tế cuộc sống là như vậy. Tôi đồng ý với bác Trịnh Lữ, cái chết thực ra là một phần của sự sống. Không có cái chết thì cũng chẳng có sự sống.

Thứ hai, khi đọc Rừng Na Uy nhiều người đi đếm cái chết. Trong rất nhiều cuốn tiểu thuyết chẳng có ai chết cả. Trong Rừng Na Uy thì có bốn người chết. Lại toàn là người trẻ. Thế là đủ để làm cho người ta kinh hãi. Nhưng chẳng phải Toru và Reiko cuối cùng lựa chọn con đường sống hay sao? Kể cả Naoko, trước khi tự tử không phải là cô ấy đã rất cố gắng để sống hay sao? Tác giả đã cố gắng “cứu” những nhân vật của mình khỏi đau khổ và tuyệt vọng. Ông để một số nhân vật thất bại có lẽ là vì cuộc sống này đâu có đơn giản. Muốn vượt qua nỗi buồn người ta phải nỗ lực. Những gì ông có thể làm là tạo ra một Reiko mạnh mẽ biết tự cứu mình (dĩ nhiên với sự hỗ trợ của Naoko và Toru). Với Toru, ông tạo ra Midori. Midori là một nhân vật sống mãnh liệt. Ít nhất trong truyện cũng không có một lời nào cho thấy cô ấy từng nghĩ đến cái chết, mặc dù cô cũng có những nỗi buồn của riêng mình. “Tớ là một đứa con gái có thực và đang sống, với dòng máu sinh động có thực đang chảy ào ạt trong người.” Bởi thế, Midori thích nói về những gì có thể nhìn thấy, cầm nắm, và cảm nhận được cụ thể bằng giác quan. Khi nào cần, cô ấy hỏi Toru về những thứ trừu tượng hơn. Midori được tạo ra không chỉ để cứu Toru. Cô ấy còn “cứu” cả người đọc. Khó mà có thể không thích nhân vật Midori. Tôi tin là trong vô thức mọi người đều mong có nhiều Midori ở quanh mình.

Cuối cùng, như nhiều khái niệm khác, cái chết chỉ là “phương tiện” để Murakami bắt người đọc phải suy nghĩ. Ông để các nhân vật của mình suy nghĩ về sự sống và cái chết và lựa chọn những giải pháp khác nhau, bởi vậy khi đọc người đọc cũng bị cuốn theo và phải suy nghĩ, trừ những người đơn giản coi việc tự tử của người trẻ là điều mọi người đều cần phải tự thân mà tránh mà không chịu dừng lại vài bước để nghĩ xem vì sao có những người không thể tránh được nó. Cái chết xảy ra trong truyện nhưng đối với tôi nó có thể như một sự giả định. Tôi thích cái cuộc trò chuyện cuối cùng của Toru và Hatsumi, khi Toru đưa cô gái ấy về, họ nói chuyện và uống với nhau một chút. Lời cuối cùng mà Toru nói với Hatsumi ngày hôm đó là “mình thích có một người chị gái như cậu.” Đó cũng là lời cuối cùng mà cậu nói với Hatsumi, vì sau đó họ không gặp lại nhau nữa và cô gái này cuối cùng cũng tự tử. Chẳng ai nói trước được khi nào mình chết hoặc khi nào mình sẽ mất đi một người mà mình yêu quý. Khi Hatsumi còn sống, Toru đã nói được với cô ấy một điều cần nói, và đó là một điều có ý nghĩa trong cuộc sống ngắn ngủi của Hatsumi.

Nói chung tôi không mất nhiều thời gian để “đọc” cái sự chết trong Rừng Na Uy nhưng lại mất nhiều thời gian với những khía cạnh khác của tác phẩm, như các tuyến nhân vật, cái tôi, nỗi buồn, văn hóa, tính đại diện… Gần đây đạo diễn Trần Anh Hùng khi chuyển thể câu truyện này lên màn ảnh có chia sẻ một vài góc nhìn của anh về tác phẩm văn học gốc tôi cho là cũng khá thú vị. Ví dụ như anh nói trong mỗi người phụ nữ đều có cả Naoko và Midori. Quả thực điều này tôi cũng chưa nghĩ đến bao giờ, nhưng nghe cũng khớp với cách xây dựng nhân vật thường thấy của Murakami. Các nhân vật của Murakami thường được xây dựng để phản ánh một nét nào đó của con người thay vì là đại diện cho một cá thể nào đó mà chúng ta vẫn gặp cuộc đời thật, và qua những nhân vật ấy ta có những góc nhìn khác nhau về cuộc đời. Ý này quả thật chưa biết diễn đạt thế nào cho đúng nhưng lấy một ví dụ từ một tác phẩm khác của Murakami là ông già Nakata nói chuyện được với mèo trong Kafka bên bờ biển. Ông Nakata sau một cú sốc đã bị mất hoàn toàn ký ức hồi còn nhỏ và gặp vấn đề về tư duy trí tuệ (nên không hiểu được những gì phức tạp), đổi lại thì ông nói chuyện được với mèo. Một nhân vật như Nakata thì ngoài đời không có, nhưng ta có thể nhìn cuộc đời thông qua đôi mắt Nakata, đơn giản nhưng chân thực đến tận bản chất vấn đề.

Trở lại với Rừng Na Uy và Trần Anh Hùng, tôi cứ suy nghĩ mãi về diễn giải của vị đạo diễn này về Naoko và Midori. Cái cảm giác nhiều nhất về Naoko mà tôi có, thực ra là cô ấy là một bản sao của Toru và luôn luôn là quá khứ của Toru. Toru yêu cô ấy như thương cho chính bản thân mình. Còn Midori tôi nhìn theo một góc hơi khác như đã chia sẻ ở trên. Tôi không nhìn thấy được Naoko và Midori trong bản thân mình và cũng chưa hình dung được sự tồn tại hài hòa của cả hai nhân vật này trong một con người. Về cơ bản tôi thấy mình là Toru Watanabe. Tôi thiên hướng về tư duy trừu tượng hơn là những gì thực thể, nên cũng tương đối vất vả để “sống thực” 😛. Tôi lui vào thế giới của riêng mình nhiều hơn nhưng tôi cũng vẫn cố gắng sống cho “bình thường.” Tôi quan sát cuộc sống và cũng có thể giải thích vài điều kiểu như vì sao lại cần học ngữ pháp tiếng Anh. Tôi cũng hay (một cách vô thức) “bắt cuộc đời phải vừa khít theo cách sống của mình” (Reiko nói về Toru). Nói chung, tôi cố gắng giải thích cuộc đời và cố gắng làm những gì có thể để giải quyết các vấn đề rắc rối, nhưng cũng bởi thế với những nỗi buồn thì chỉ có cách duy nhất là  lặng lẽ đem ra gặm cho hết, bởi vì nỗi buồn chẳng có gì để giải thích nữa. Kêu ca hay chia sẻ không giải quyết được nỗi buồn một cách triệt để, mà chỉ tạo ra một cảm giác đánh lừa nhất thời mà thôi. Tình dục, cách mà Toru, Nagasawa, và các nhân vật khác lựa chọn, cũng chẳng phải là giải pháp cho sự trống rỗng trong lòng. Quay đi quay lại thì chỉ có cách duy nhất là đối diện với nó và đối diện với chính mình.

Thực ra lần đầu tiên đọc tôi không cảm nhận được sâu sắc nỗi buồn của Toru. Tôi đã không hiểu được tại sao trong một bức thư gửi Midori cậu ấy lại viết về “những mảnh vụn của cuộc đời đã tan vỡ của mình.” Tôi đã nghĩ Toru là người biết giải quyết vấn đề, biết cách tự cứu mình, nên những nỗi buồn đã không giết chết cậu ấy. Thực ra sự chết không nhất thiết là một cái chết có thực, mà đôi khi một lúc nào đó một góc trong tâm hồn người ta cũng có thể chết đi. Tôi thích cách Trần Anh Hùng để Toru ngồi trên đỉnh một ngọn núi tuyết giữa một không gian núi đá trắng xóa và gào lên đầy đau khổ. Đó là một cách giải thoát cho Toru. Và có lẽ cũng là giải thoát cho người xem và người đọc của Murakami.

Dù nỗi buồn thấm đẫm trong từng lời văn của Murakami và cá nhân tôi thì càng đọc càng cảm nhận được nỗi buồn ấy một cách rõ nét hơn, các nhân vật của Rừng Na Uy cũng vẫn có một điểm tựa để bám vào cuộc sống, đó là tình yêu, tình bạn, hay là tình cảm nói chung giữa con người với nhau. Đó là điểm mà tôi thích ở các tác phẩm của Murakami. Dịch giả Trịnh Lữ cũng chia sẻ rằng sau khi đọc xong Rừng Na Uy thì cảm thấy muốn nói với những người thân yêu của mình như những gì mà các nhân vật của Rừng Na Uy đã nói với nhau. Còn Trần Anh Hùng thì nói với khán giả Việt Nam là sau khi xem phim xong thì nên nói chuyện với người mình yêu chứ đừng nói chuyện với đạo diễn nữa.

Một người bạn có lần hỏi, các nhân vật của Murakami về một phương diện nào đó đều vô dụng và yếu đuối, nhưng tại sao HA vẫn yêu? Đến giờ tôi vẫn chưa bao giờ trả lời được một cách trọn vẹn câu hỏi ấy cả. Có thể vì bản thân tôi về một phương diện nào đó cũng rất vô dụng và yếu đuối 😀.

Columbus, một ngày mà nỗi buồn lại một lần nữa chạm được tới tôi.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Tiểu thuyết

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s