Ăn, Cầu nguyện, Yêu (P1)

Ăn, Cầu nguyện, Yêu. Thiên Nga dịch từ bản tiếng Anh © 2006, Elizabeth Gilbert. Bản quyền bản tiếng Việt © Công ty Nhã Nam, 2009.

Tôi thích đọc các cuốn hồi ký vì chúng dẫn tôi vào thế giới nội tâm “bí mật” của những người khác, nhưng tôi thường tránh xa các cuốn du ký đơn thuần vì tôi nghĩ trải nghiệm của mỗi người với cùng một chốn là rất khác nhau. Trải nghiệm của những người khác về một vùng đất mà tôi chưa bao giờ đặt chân tới thì tôi lại càng không quan tâm. Thực ra các cuốn du ký đơn thuần cũng là một dạng hồi ký, vì xét cho cùng chúng cũng không phải chỉ nói về các vùng đất mà nói về các trải nghiệm khác, nhưng tôi vẫn hơi định kiến với dạng sách này. Một dạng định kiến cá nhân chứ không phải tôi có ý muốn nói rằng sách du ký là không đáng đọc.

Ăn, Cầu nguyện, Yêu là một cái tựa hay vì nó thu hút sự chú ý của người ta vào linh hồn của những câu chuyện chứ không phải là vào tính chất du hành của chuyến hành trình (vì đã gạt tên địa danh ra khỏi cái tựa, không phải như kiểu Anh chồng Stockholm, người tình Paris, và cậu bạn thân Bangkok, ngoài ra cũng không có những từ như con đường, hành trình, đi… – all of these words really turn me off). Có lẽ vì vậy mà tôi đã mua và đã đọc quyển này (là tôi đoán vậy chứ cũng không nhớ ấn tượng khi nhìn thấy nó lần đầu ở hiệu sách ra sao). Đọc nó lần đầu, tôi thích, nhưng không nghĩ đến chuyện sẽ đọc lại. Thế nhưng giữa những ngày hay nghĩ ngợi về chính bản thân mình, tôi đã đọc nó lần thứ hai.

Trầm cảm trước khi Ăn

Khi lần đầu tiên đọc quyển sách này, “trầm cảm” với tôi còn là một khái niệm xa lạ, có lẽ chỉ tương đương với “quá buồn”. Tôi đã quên hoàn toàn về chứng trầm cảm của Liz. Tôi chỉ nhớ đại khái là chị có một cuộc hôn nhân khiến chị thấy mệt mỏi và cũng mãi mới thoát được khỏi nó. Nhưng ngày ấy tôi không cảm nhận được nhiều lắm về việc tại sao người ta lại có thể trở nên mệt mỏi với một cuộc hôn nhân như thế, lại càng không hiểu tại sao ly dị lại có thể là một việc khó khăn. Đúng là có những cuốn sách khi ba mươi tuổi đọc sẽ thấy hiểu hơn khi hai mươi tuổi.

“Tôi cũng sẽ không thảo luận ở đây tất cả những lý do tại sao tôi vẫn đã rất muốn là vợ anh, hay tại sao tôi yêu anh, tại sao lại cưới anh và tại sao không thể hình dung nổi một cuộc sống thiếu anh. Tôi sẽ không thổ lộ bất kỳ điều gì hết. Hãy cứ biết là, vào đêm đó, anh ấy vẫn là ngọn hải đăng và cũng là con chim hải âu lớn của tôi. Điều duy nhất khó nghĩ hơn ra đi là ở lại; điều duy nhất bất khả hơn ở lại là ra đi. Tôi không muốn phá hoại bất kỳ điều gì hay bất kỳ ai. Tôi chỉ muốn lẳng lặng lẻn ra cửa sau, không làm ầm ĩ hay gây ra một hậu quả nào, và rồi chạy một mạch tới khi đến được Greenland.”

Tôi có nhớ chuyện chị đã khóc trong nhà tắm những năm về trước đó nhưng lại không mảy may nhớ gì về một phần nguyên nhân đã làm chị khóc – chuyện chị khi đã đến cái mốc ba mươi tuổi “thần thánh” và phát hiện ra là mình hoàn toàn không muốn có con. Không chỉ là không muốn mà là “khiếp đảm cực độ”, nguyên văn lời của chị đã được dịch lại.

“Chừng nào mình chưa thể cảm thấy sướng rơn [khi nghĩ] về chuyện có con như mình đã cảm thấy [khi nghĩ] về chuyến đi đến New Zealand tìm loài mực to [đùng] thì mình chưa thể có con được.”

(Những chỗ trong ngoặc vuông là tôi tự thêm vào hoặc sửa lại so với bản dịch gốc cho rõ nghĩa và chính xác hơn theo ý tôi. Các trích dẫn sau này cũng vậy.)

Nhưng khi Liz cơ bản kết thúc câu chuyện trầm cảm của mình trên những trang sách – trong khoảng 100 trang đầu – tôi cảm thấy tốc độ của câu chuyện là quá nhanh. Tôi bắt đầu cảm thấy những dòng chảy trên những trang viết như một dòng nước thiếu chiều sâu, mặc dù chính tôi khi bắt đầu đọc lại đã rất say sưa đi theo những gì chị viết. Bản thân Liz là một người say sưa sống – “tôi đã hăng hái tham gia vào mỗi phút giây tạo nên cuộc sống này” – một điều có thể truyền cảm hứng tới cho người khác. Nhưng mặt trái của nó, theo tôi, là những người như vậy khi đau khổ cũng sẽ rất “say sưa” – “Hãy hình dung anh ấy ngạc nhiên ra sao khi khám phá ra rằng người phụ nữ hạnh phúc nhất, tự tin nhất anh từng gặp đã thật sự – khi ta để cô ấy một mình – là một lỗ hổng âm u của sầu muộn thăm thẳm.

Trên thực tế, sau 100 trang đầu tôi đã gấp sách lại và nghĩ rằng có lẽ mình không cần phải đọc lại tiếp nữa. Nhưng rồi những ngày sau đó, tôi lại cảm thấy mình muốn đọc lại phần Cầu nguyện. Bởi vì thực ra câu chuyện trầm cảm của Liz mới chỉ tạm lắng xuống ở đoạn tôi đã dừng lại chứ toàn bộ cuộc hành trình này mới thực sự là cả một hành trình vượt qua trầm cảm của Liz. Có lẽ cảm giác không thích của tôi là do cách chị ấy viết – hay mô tả quá nhiều thứ lên – và một số độc giả khác có thể cũng không thích điều này. Nhưng trước khi nói về Cầu nguyện, tôi nói một chút về chuyện Ăn của Liz.

Ăn

Khi Liz tóm gọn lại câu chuyện về trải nghiệm của chị ở Ý bằng một từ “ăn” thì có vẻ như chị ấy muốn chọn câu chuyện về ẩm thực Ý để đại diện cho quá trình tự hàn gắn lại một cái tôi vừa trải qua nhiều tổn thương – nói theo tiếng Anh sẽ là putting herself together. Nhưng thật ra Liz đã “ăn” hai thứ: đồ ăn Ý và tiếng Ý – thứ ngôn ngữ mà theo chị là “đẹp hơn cả hoa hồng” – và quả thực chị đã chèn tiếng Ý vào khắp nơi khắp chốn.

Tôi nhận ra rằng tất cả những gì mình thật sự muốn là ăn những món ăn đẹp mắt và nói càng nhiều tiếng Ý đẹp đẽ càng tốt.

…Cuối cùng, khi đã hấp thụ đủ đầy vẻ xinh tươi của bữa ăn rồi, tôi đến ngồi trong một khoảng nắng trên sàn gỗ sạch sẽ của mình và bốc ăn hết sạch trong lúc đọc bài trên [một tờ nhật báo] tiếng Ý. Hạnh phúc đang ở trong từng phân tử của tôi.

Nhưng hai thứ ấy cũng chỉ là một phần trong cái đời sống văn hóa buông thả mà Liz đã hòa mình vào đó.

Tuy nhiên, nói chung, người Mỹ không có khả năng thả lỏng mình trong những thú vui thuần túy. Người Mỹ chúng tôi là một dân tộc mưu cầu giải trí, nhưng không hẳn là một dân tộc tìm kiếm thú vui. Người Mỹ chi bạc tỷ để mua vui bằng tất cả từ sách báo khiêu dâm đến công viên giải trí đến chiến tranh, nhưng điều đó không đúng hoàn toàn là thưởng thức sự yên tĩnh. Người Mỹ ngày càng làm nhiều giờ cật lực hơn, dài hơn và căng thẳng hơn bất kỳ ai trên thế giới ngày nay. Nhưng như Luca Spaghetti chỉ ra, dường như chúng tôi thích vậy. Người Mỹ thật sự không biết làm sao để không làm gì cả. …được nghỉ phép nhưng không thể thư giãn.

Một lần tôi hỏi Luca Spaghetti người Ý đi nghỉ có gặp vấn đề đó không. Anh cười dữ đến nỗi gần như đâm xe vào một đài phun nước.

“Ồ không!” anh nói. “Chúng tôi là những bậc thầy của bel far niente.”

Đây là một thành ngữ ngọt ngào. Bel far niente [nghĩa] là “cái đẹp của [việc] không làm gì cả”.

Dĩ nhiên, cái gì cũng có giá của nó. Với một nền văn hóa điên rồ như Ý thì đất nước cũng khá hỗn loạn. Ở cuối phần này Liz viết về điều đó. Và tôi cũng chỉ muốn bổ sung thêm là một số ít người Ý mà tôi biết chẳng có ai là không dramatic cả :D.

Nhìn chung về hành trình cá nhân thì tôi nghĩ tôi thích phần viết về trải nghiệm của Liz ở nước Ý nhất vì nó có đủ mọi thứ, từ trầm cảm cho đến hoang mang cho đến khám phá và cuối cùng là hàn gắn. (Có một ít chi tiết trong phần này liên quan nhiều hơn đến chữ Yêu mà Liz lấy làm tựa cho phần thứ ba, nên tôi sẽ đề cập ở phần đó sau.)

Cuộc sống của tôi đã tan thành từng mảnh và tôi không thể nhận ra chính mình nữa… Nhưng tôi đã cảm nhận một tia hạnh phúc lấp lánh khi bắt đầu học tiếng Ý, và khi cảm thấy niềm hạnh phúc tiềm tàng mong manh sau những giai đoạn âm u như thế, ta phải bám chặt lấy mắt cá chân của nó và không buông ra cho đến khi nó kéo ta ngẩng mặt lên khỏi cát bụi…

Advertisements

1 Comment

Filed under Du ký

One response to “Ăn, Cầu nguyện, Yêu (P1)

  1. Pingback: Ăn, Cầu nguyện, Yêu (P3) | Hong Anh's Book Review Blog

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s