Category Archives: Ghi chú

[Ghi chú] Đọc lệch

Năm 2015 rảnh rang mình thống kê, phân loại đám sách mình đã đọc và phát hiện ra rằng đám sách đọc tự do của mình bị thiên lệch về các tác giả nước ngoài và các tác giả nam. Lệch ở đây tỷ lệ là xấp xỉ tới 3:1 chứ không ít. Ngoài ra, trong vài năm gần nhất mình giảm hẳn đọc sách fiction mà chủ yếu đọc sách non-fiction. Do đó, năm 2016 mình có ý thức hơn trong việc chọn sách đọc, ưu tiên các tác giả Việt Nam, các tác giả nữ, và sách văn học hư cấu.

Kết quả là trong số 38 cuốn mình đọc trong năm 2016, tỷ lệ sách của tác giả Việt Nam đã tăng lên đạt 42%, sách của tác giả nữ tăng lên đạt 37%, và sách hư cấu bịa đặt đã tăng lên đạt 63%.

Mình nghĩ là năm 2017 mình vẫn tiếp tục ưu tiên 3 trends này để tiếp tục khắc phục tình trạng đọc lệch.

Muốn biết sự đọc lệch tưởng chừng như ngẫu nhiên ở các độc giả đại chúng bình thường có ý nghĩa gì và tại sao, mời các bạn đọc Where I’m Reading From của Tim Parks  :D.

Leave a comment

Filed under Ghi chú

[Ghi chú] Các kiểu tuyển tập truyện ngắn các tác giả được giải Nobel văn học

Năm 1997, NXB Văn học ra cuốn Tuyển tập truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, không biết có phải là tuyển tập truyện ngắn đầu tiên của nhiều tác giả được giải Nobel văn học ở Việt Nam hay không. Năm kế đó, tức 1998, NXB này ra tiếp quyển tuyển tập như thế nữa, gọi là tập II, giới thiệu các tác giả khác và/hoặc các tác phẩm khác.

“Để xây dựng tập sách này chúng tôi phải gom góp những truyện ngắn của các tác giả được giải Nobel đã được công bố trên nhiều báo, tạp chí, đã được in trong các sách phát hành trong nhiều năm. Điều kiện đó không cho phép chúng tôi gửi lời xin phép trước tới tất cả các dịch giả có tác phẩm in trong tập sách này. Chúng tôi thành thật cáo lỗi!”

Trích “Lời người tuyển chọn” trong ấn bản năm 1997.

Nhẽ ra nên có một lời đề nghị các dịch giả liên hệ với nhà xuất bản để nhận nhuận bút – tôi đã từng đọc những cuốn sách được in mà “không có điều kiện xin phép các dịch giả” với một lời nhắn như vậy. Từ đó tới nay, là gần chục năm, đã có hơn chục cuốn tuyển tập kiểu như vậy ra đời, nhiều truyện được in đi in lại trong nhiều cuốn khác nhau, chẳng biết các nhà xuất bản đã có điều kiện xin phép các dịch giả chưa.

Dưới đây tôi kê ra những cuốn mà tôi biết, kèm một vài ghi chú. Hơn nửa trong số đó là của NXB Văn học, còn lại thì là vài quyển của NXB Hội nhà văn và một bộ ba tập của NXB Công an nhân dân. Những cuốn mỏng nhất cũng hơn 300 trang, cuốn dày nhất trên 700 trang, hầu hết đều khổ 14,5 x 20,5 cm, cuốn thì bìa cứng cuốn thì bìa mềm.

Nhà xuất bản Văn học

Tuyển tập truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, 1997.

Tuyển tập truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, Tập II, 1998.

Truyện ngắn đặc sắc các tác giả được giải thưởng Nobel, 2004.

~ Cuốn này giới thiệu 37 truyện của 37 tác giả, nhưng có 2 “truyện” thực ra không phải truyện ngắn mà là trích đoạn của tiểu thuyết (“Tôi mù” trích từ Bệnh mù [Ensaio sobre a cegueira] của José Saramago và “Thế kỷ của tôi” thực ra là “Năm 1991” trong tiểu thuyết Thế kỷ của tôi [Mein Jahrhundert] của Günter Grass).

Truyện ngắn đặc sắc các tác giả được giải thưởng Nobel (thêm một số truyện mới), 2006. (Bìa cứng, 622 trang.)

~ Cuốn này cơ bản là tái bản của cuốn năm 2004 kể trên với thêm 5 truyện của 5 tác giả đã giới thiệu trong cuốn cũ (nghĩa là 37 tác giả, 42 truyện). Văn tiếng Việt của các truyện dịch trong cuốn này đọc khá xuôi. Chỉ buồn cười là nội có vài trang mục lục mà đã thấy vài lỗi: viết sai tên tác giả (mục lục sai thế nào thì trong sách sai y thế), không thống nhất giữa việc giữ nguyên tên tác giả (và nhân vật) hay viết theo phiên âm tiếng Việt, ghi thiếu tên dịch giả, thiếu dấu (phẩy hoặc gạch ngang gì đó) giữa tên tác giả và giải thưởng của ổng/bả, và truyện đầu tiên ghi nhầm năm tác giả được giải, 1903 thành 1930. Tóm lại với tôi thế là làm sách ẩu.

Đông Joăng thanh minh: Tuyển truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, 2008. (Bìa cứng, 496 trang.)

~ “Đông Joăng thanh minh” chỉ là một truyện ngắn trong tuyển tập này, được đưa lên làm tít chắc là để câu khách. Cái bìa trông rất rẻ tiền. Và được làm cực ẩu. Mặc dù trên bìa ghi rất to hai chữ “Nobel prize” của The Nobel prize collected best short stories, kèm cả tiếng Việt, Tuyển truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, nhưng bên trong có cả các tác giả không có giải Nobel (dù cũng được các giải khác). Dòng cuối cùng trên trang bìa – O’Henry, Pen, Malamud… – chắc là để ám chỉ “các giải khác” ấy. (Nhân tiện thì PEN/Malamud là một giải thưởng, nằm trong hệ thống giải PEN, chứ không có giải “Pen” hay giải “Malamud”.) Mục lục nhìn vào đã thấy tên vài nhà văn bị viết sai be bét, truyện không theo thời gian đã đành, truyện của cùng một tác giả cũng chẳng được quần tụ một chỗ. Tóm lại là cuốn này có cho cũng không thèm lấy.

Gái hai chồng: Tuyển truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, O’Henry, Sách quốc gia Mỹ…, 2008. (Bìa cứng, 476 trang.)

~ Tương tự quyển trên, “Gái hai chồng” cũng là một truyện ngắn được đưa lên làm tít câu khách, với cái hình minh họa khêu gợi chả liên quan qué gì đến nội dung truyện này cả. Thật kỳ lạ, NXB năm 2008 đó làm sao mà lại đi xuất bản những hai cuốn từa tựa nhau, số trang cũng same same nhau, cùng là bìa cứng, và cùng mang hai cái bìa vớ vẩn như nhau vậy.

Tuyển tập truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, Nhà xuất bản Văn học, 2012. (Bìa cứng, 358 trang.)

Nhà xuất bản Hội nhà văn

Tuyển tập truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, Tập 1 & 2, 2004. (Bìa cứng, 574 & 724 trang.)

Tuyển tập truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, 2008. (Bìa mềm, 460 trang.)

Tuyển tập truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, không rõ năm. (Bìa cứng, 556 trang.)

Nhà xuất bản Công an nhân dân

Tuyển tập truyện ngắn các tác giả đoạt giải Nobel, 3 tập, 2007. (Bìa mềm, mỗi cuốn hơn 300 trang.)

~ Các cuốn còn lại chưa được nhìn sách giấy nên không bình luận gì ngoài việc các bìa hầu hết đều xấu cả. Nếu mục lục các cuốn đúng như trên một số trang web đưa thì tôi thấy có khá nhiều truyện đã được in đi in lại trong nhiều cuốn, như là kiểu xào xáo vậy.

Để kết lại bài này tôi nêu ra vài điểm mình mong muốn ở một cuốn sách dạng tuyển tập:

  1. Cần có một lời giới thiệu rõ ràng từ phía những người làm sách: tại sao chọn các tác giả này? tại sao chọn các tác phẩm này? Nhất là trong bối cảnh không còn là tuyển tập đầu tiên mang tính giới thiệu nữa, thì tuyển tập này đóng góp gì thêm vào “kho tàng” tuyển tập đã có, hay chỉ đơn giản là tiện thì tái bản lại? Tốt nhất cần nói rõ một hoặc một nhóm người lựa chọn các truyện đưa vào tuyển tập này là ai. Ít nhất cũng phải có cái tên cho người ta google xem có đáng tin cậy không, còn lịch sự thì phải giới thiệu vắn tắt luôn về những người ấy.
  2. Cần ghi rõ mỗi truyện được dịch từ ngôn ngữ nào sang, bản quyền của ai, bản quyền tiếng Việt của ai. Nếu được thì viết cả tên truyện nguyên gốc hoặc từ ngôn ngữ được dịch sang, để những độc giả quan tâm có thể tra cứu thêm, nếu muốn.
  3. Nếu truyện đã được dịch và đăng ở đâu đó trước khi được đăng vào tuyển tập này thì cần ghi rõ các nguồn đó.
  4. Viết tên tác giả cho đúng, ít ra cũng phải tôn trọng cái tên người ta một tí. Những tên nào viết theo tiếng của họ khó đọc với độc giả Việt thì thêm phiên âm cách đọc.
  5. Giới thiệu sơ lược về từng tác giả, nếu là tuyển tập của nhiều tác giả.

Một ví dụ về một cuốn tuyển tập được làm cẩn thận như thế là Great stories by Nobel prize winners do Leo Hamalian và Edmond Volpe biên soạn, xuất bản lần đầu năm 1959, tái bản lần gần nhất năm 2012. (Có thể click vào “look inside” ở đường link đính kèm để nhìn qua các phần Acknowledgements, Preface, và vài dòng giới thiệu sơ lược về tác giả, tác phẩm ở đầu mỗi truyện.)

Nói chung là tôi thấy tiếc cho các bản dịch truyện tốt mà bị đem in tuyển tập lôm côm. Khi đọc bản in của NXB Văn học năm 2006 tôi cảm thấy các dịch giả đã dịch cẩn thận. Nhẽ ra các cuốn sách đã phải được làm cẩn thận hơn.

Đã đính chính lại thông tin về giải PEN/Malamud so với bản viết đầu.

2 Comments

Filed under Ghi chú

[Ghi chú] Những giấc mơ từ cha tôi

Quyết định bổ sung thêm category “Ghi chú” cho blog này. Ghi chú không phải là review về nội dung sách như thường lệ, mà là ghi lại một vài điều gì đó về cuốn sách để những người đọc sách khác biết, ví dụ như chuyện làm sách cẩu thả.

Không phải là tôi muốn bới móc, nhưng những quyển sách được dịch, biên tập, hay làm gì đó cẩu thả không xứng đáng để người đọc tiếp tục bỏ tiền ra mua. Tôi cũng rất thông cảm với ngành xuất bản nhưng quả thực hiện chỉ biết làm phần việc của một người đọc: đòi hỏi những sản phẩm tốt hơn.

Nạn nhân đầu tiên: Những giấc mơ từ cha tôi. Bản dịch tiếng Việt do Youbooks thực hiện và xuất bản năm 2008. Youbooks thuộc Mekongcom Corp. Đơn vị liên đới xuất bản: Nhà xuất bản Văn học.

Cuốn này bìa đẹp, in ấn đẹp, chữ to dễ đọc, ảnh tác giả Barack Obama đẹp lol. Tôi đã đọc hết phần Lời tựa cho ấn bản 2004, phần Giới thiệu, và chục trang đầu của phần một. Thực ra hai phần râu ria đầu thì không vấn đề gì nhưng sang phần chính mới đọc chục trang đã thấy khá nhiều lỗi rất không đáng có, mà tôi nghĩ đó chủ yếu là lỗi người biên tập. Ví dụ, viết hoa tùy tiện, viết sai chính tả, thường xuyên lẫn giữa dấu hỏi với dấu ngã.

Bên cạnh đó, dịch cũng không được tốt. Ví dụ, “…một phần của ranh giới chưa được đặt tên ngăn cách Hướng Đông Harlem và phần còn lại của Manhattan.” ‘Hướng Đông Harlem’ là cái gì?? Đúng ra phải dịch là ‘khu Đông Harlem’, vì ‘East Harlem‘ là một khu dân cư (neighborhood).

Hoặc thế này:

…anh bạn của tôi hét lên với sự giận dữ thật ấn tượng, và chúng tôi cười nhạo vào mặt của tên chủ và con chó, thật ác nghiệt và chẵng một lời xin lỗi và cứ thế họ bỏ đi.

Tôi vui thú với những khoảnh khắc này – nhưng chỉ trong thoáng chốc. Nếu sự việc lan ra hoặc vượt đường ranh giới thì tôi sẽ sớm tìm ra lý do để bào chữa cho chính mình.

Vậy nên tôi chịu không thể đọc tiếp cuốn sách này được. Kính mong các bác làm sách cẩn thận tí cho em nhờ. Bác nào cần dịch sách thì nhắn em 😀

Leave a comment

Filed under Ghi chú

[Ghi chú] Ngay sau hoàng hôn

Just after sunset của Stephen King (xuất bản lần đầu năm 2008) có phần lời nói đầu như một lời chia sẻ của tác giả vì sao ông viết ra tập truyện ngắn này, và ông đã kết thúc như sau:

“And now, let me get out of your way. But before I go, I want to thank you for coming. Would I still do what I do if you didn’t? Yes, indeed I would. Because it makes me happy when the words fall together and the picture comes and make-believe people do things that delight me. But it’s better with you, Constant Reader.

Always better with you.”

Trong bản dịch tiếng Việt của cuốn sách – Ngay sau hoàng hôn, do Nhà sách Huy Hoàng liên kết với NXB Văn học phát hành năm 2010 – đoạn này có một lỗi dịch sai cần sửa: “better with you” đã bị dịch thành “tốt hơn cho bạn”. Đúng ra phải dịch thành “tốt hơn khi có bạn“, hoặc ít nhất cũng phải là “tốt hơn với bạn“.

Ví dụ tôi sẽ dịch đoạn viết trên như sau:

Và bây giờ tôi sẽ tránh đường cho bạn đọc sách. Nhưng trước khi tôi đi, tôi muốn cảm ơn bạn vì bạn đã đến với tôi và cuốn sách này. Nếu không có bạn liệu tôi có làm những việc mà tôi vẫn làm không? Có, thực ra thì tôi vẫn sẽ làm. Bởi vì tôi cảm thấy hạnh phúc khi những từ ngữ được ghép lại với nhau, tạo ra một bức tranh, và các nhân vật tưởng tượng làm những việc khiến tôi thấy vui vẻ. Nhưng có bạn thì tốt hơn, Độc giả Thường xuyên ạ.

Luôn luôn tốt hơn khi có bạn.

Nhân tiện cũng muốn nói thêm rằng việc gọi độc giả của mình là Constant Reader (Độc giả Thường xuyên) là một “đặc sản” của King. Ông không phải là người “chế” ra cụm từ này nhưng đó là cách mà ông “nịnh nọt” các độc giả của mình – ông thường xuyên gọi họ như vậy, và chắc là chẳng bao giờ quên viết hoa. Riêng việc ấy đã làm cho các fan của ông rất phấn khích: nhiều người luôn luôn tự hào khoe ra mình là một Constant Reader của King. Ví dụ thế này.

Trước đó đọc vài truyện trong cuốn này tôi cảm thấy rất khó hiểu, dù trước đây đọc hai cuốn khác của King tôi thấy rất thích. Bởi vậy, sau khi phát hiện ra cái lỗi trên tôi đã thẳng tay ném cuốn sách vào thùng rác, dù là một lỗi dịch ngớ ngẩn không có nghĩa là toàn bộ cuốn sách bị dịch ẩu. Tuy nhiên, khi viết bài này tôi có thấy một phản hồi về chuyện dịch cuốn sách này ở đây. Tôi copy lại phòng trường hợp có ngày đường link kia bị hỏng :D.

Bởi Nguyễn Lê Minh Nhựt 03/08/2010 11:44:57
Bản dịch có thể nói là quá tồi, quá nhiều lỗi – đôi lúc rất ngô nghê, khiến cho câu cú trở nên tối nghĩa, rối rắm. Sự ẩu tả của khâu biên dịch có thể thấy rõ. Không nên mua, vì có thể bạn đọc sẽ chẳng hiểu gì cả.

Leave a comment

Filed under Ghi chú