Tag Archives: Jerry Elmer

Tội phạm vì hòa bình

Nguyên bản tiếng Anh Felon for Peace: The Memoir of a Vietnam-era Draft Resister của tác giả Jerry Elmer, © 2005 Vanderbilt University Press. Bản dịch tiếng Việt của Nhà xuất bản Thế giới được ra lò rất sớm, ngay cuối năm 2005. Tôi đã làm mất cuốn sách giấy nên không rõ ai dịch. Đầu năm 2013, tác giả cuốn sách đã có một chuyến thăm Việt Nam. Cùng năm đó cuốn này được tái bản lần thứ ba, còn từ đó tới nay không rõ có được tái bản thêm lần nào nữa không. Tôi có bản điện tử cuốn này, mà tiếng Anh, ai muốn đọc xin cứ nhắn, tôi sẽ vui lòng gửi vô hòm thư cho.

Tôi đọc cuốn này cách đây cả chục năm rồi (2006), từ đó tới giờ chưa có dịp đọc lại. Nhưng đang lục lọi đám sách vở, cũng muốn ghi lại vài dòng review ngắn bằng những ấn tượng về cuốn sách có từ ngày đó.

Đại khái nội dung cuốn này nói về những năm tháng tác giả đã tham gia vào phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam của người dân Mỹ vào những thập niên 60-70 của thế kỷ trước. Tác giả đã bắt đầu sự nghiệp phản chiến của mình bằng việc từ chối đăng ký quân dịch ngày ông 18 tuổi (năm 1969). Gọi là “tội phạm vì hòa bình” là bởi ngày ấy hành động này – mà ông gọi là một hành động “bất tuân lệnh dân sự” – ở Mỹ bị coi là phạm pháp. Cuốn sách cũng chứa đựng những giải thích, quan điểm của tác giả về con đường đấu tranh phi bạo động, mà trong đó có một phần được đặt tựa rất ấn tượng: There is no way to peace; peace is the way (Không có con đường nào dẫn tới hòa bình; hòa bình chính là con đường.)

Đến giờ tôi không còn nhớ nhiều chi tiết của cuốn sách, nhưng nhớ là ngày ấy đọc thấy cuốn sách rất sống động. Như nhiều cuốn hồi ký được xuất bản, cuốn sách này không chỉ kể một câu chuyện cá nhân thú vị, mà nó cũng giúp người đọc hiểu hơn về bối cảnh xã hội mà người kể chuyện đã sống vào thời đó. Có thể một lý do khiến câu chuyện hấp dẫn là bởi tác giả, qua lời dịch, “dở dơi dở chuột” như ông tự nhận xét về chính mình. (Nguyên văn tiếng Anh là “neither fish nor fowl”.) Thấy mình “dở dơi dở chuột” không phải là một cảm giác dễ chịu gì, nhưng tôi cho là chính bởi không phải là “điển hình” của bất kỳ nhóm/cộng đồng nào mà ông tham gia nên Jerry có được những góc nhìn không bị phiến diện theo những đám đông.

Trong suốt cuộc đời, tôi luôn có cảm giác không thật sự hòa hợp, có cảm giác mình ‘dở dơi dở chuột’.

… Các bạn cũ của tôi trong phong trào hòa bình nhìn tôi như một luật sư công ty, còn các đồng nghiệp ở công ty luật lại coi tôi như một nhà hoạt động vì hòa bình.

… Trong phong trào hòa bình, tôi được coi là người cực kỳ có máu kinh doanh. Tôi phụ trách việc gây quỹ cho văn phòng, đề ra những kế hoạch gây quỹ lớn, và thường xuyên đạt và vượt chỉ tiêu gây quỹ. … Nhưng trong giới luật công ty, tôi được coi như chẳng có tí máu kinh doanh gì. … Tôi là lựa chọn số một của mọi người cho công tác nghiên cứu và viết các bản báo cáo tóm tắt khó nhằn về các điểm bí hiểm hoặc khó hiểu của luật, nhưng tôi cũng được cho là hầu như chẳng có chút cảm nhận gì về thực tế hay tài chính của một công ty luật.

Cô Ely dạy tôi phải nhìn nhận mọi việc một cách ngờ vực. Tôi tâm tâm niệm niệm bài học đó, và bài học đó đã dẫn tôi đến một cuộc sống có phần gây tranh cãi. Ngày đầu tiên của năm lớp 6, khi cô Kozlarek nói dối học sinh lớp mình rằng cô và học sinh sẽ cùng nhau lên kế hoạch cho việc học, nhưng thực ra cô ấy chẳng có ý làm thế, tôi hiểu ra vấn đề ngay lập tức và nói cho cô ấy biết luôn. 25 năm sau, AFSC cho rằng cách đúng đắn để giải quyết hàng thế kỷ bất công chủng tộc là quay mặt ra chỗ khác khi nhân viên kế toán biển thủ tiền bởi vì anh ta là người da đen, tôi thật không tài nào ‘nuốt’ nổi quan điểm đó. Ngược lại, đảng viên và tất cả những ai tuân theo một cách mù quáng đường lối của bất kỳ đảng phái hay hệ tư tưởng nào lại coi vấn đề này tương đối nhẹ nhàng hơn. Kể cả khi họ không hợp với văn hóa chủ đạo, thì ít nhất họ cũng hòa hợp với đảng, với nhóm hay tổ chức của họ, kể cả nếu như nhóm đó là một thiểu số bé tí.

Họ có thể không phải là ‘dơi’, nhưng ít nhất thì họ cũng là ‘chuột’. Còn tôi thấy mình ‘dở dơi dở chuột’.

(Nhân tiện là bản điện tử tôi có chắc do sơ suất tôi đã lấy thiếu mất đúng 4 trang của phần áp chót này của cuốn sách. Phần tiếng Việt vừa dẫn ở trên là do ngày trước đã chép lại nên mới có.)

Cuốn sách này với tôi có một ấn tượng sâu sắc một phần cũng bởi ngày ấy tôi chưa được đọc nhiều về phong trào phản chiến của người Mỹ và hiểu biết về lịch sử còn rất nông cạn. Thế hệ của tôi phần đông lớn lên với những bài học lịch sử trên lớp đề cập rất vắn tắt về phong trào phản chiến của nhân dân Mỹ thời bấy giờ, chủ yếu lại theo giọng điệu “nhân dân Mỹ tiến bộ cũng ủng hộ sự chính nghĩa của chúng ta”. Sau này đọc thêm về lịch sử Mỹ tôi mới hiểu rằng phong trào phản chiến ngày ấy đóng một vai trò quan trọng hơn nhiều trong việc chính quyền Mỹ phải rút khỏi cuộc chiến ở Việt Nam – chứ không phải chỉ là một sự “ủng hộ” hay là chuyện “vì ta chính nghĩa nên thắng Mỹ”. Nhưng ngay từ ngày đọc xong cuốn sách ấy, tôi cũng đã lờ mờ cảm nhận được rằng thế giới bên ngoài những gì tôi đã được dạy ở trường có những dòng chảy vô cùng sôi động.

Leave a comment

Filed under Hồi ký - Tự truyện