Tag Archives: Norwegian Wood

Toru, Midori, Naoko, và tôi

Có một lần lang thang đọc blog của mọi người, thấy một bạn hỏi, sách gối đầu giường của bạn là gì, tôi cũng nhảy vào chuyện phiếm cho vui là tôi hay thay “gối” liên tục. Thật ra cũng có một cuốn sách tôi đã đọc đi đọc lại không biết bao nhiêu lần, đọc bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh, đó là “Rừng Na Uy” (RNU). Nhưng quả thực tôi không muốn gọi nó là cuốn sách gối đầu giường của mình. Bởi theo tôi hình dung, sách gối đầu giường phải là sách mà người ta cảm thấy say sưa yêu thích đến mức cứ đọc đi đọc lại mãi mà không biết chán. Tôi không thể nói là tôi cảm thấy hạnh phúc khi đọc RNU. Xúc động thì có, nhưng không phải là cảm giác say mê tích cực mà tôi có như khi đọc Jack London chẳng hạn.

Tôi đọc đi đọc lại RNU chỉ vì tôi cứ bị nó ám ảnh. Mỗi lần đọc lại xong đều thấy vương vất một cái cảm giác trong ấy còn một cái gì đó rất mơ hồ mà tôi chưa nắm bắt được, nhưng cảm nhận về nó thì lại rất thực. Bây giờ nhìn lại, tôi nghĩ rằng sở dĩ cái cảm giác ấy nó cứ ám ảnh tôi một thời gian dài là bởi RNU đã chạm được vào những góc khuất sâu nhất trong con người tôi mà chính tôi cũng không biết. Trên thực tế, sau khi đọc nó lần đầu tiên, tôi còn phải mất thêm nhiều năm, trải qua một số biến cố của đời mình, mới dần dần nhận dạng ra được. Nhưng rõ ràng với tôi cuốn sách này là kiểu “love at first read” – một cuốn sách bạn yêu ngay từ lần đọc đầu tiên.

Như tôi cũng đã từng kể, có lần có bạn hỏi tôi, các nhân vật của Murakami hầu hết đều vô dụng và yếu đuối, tại sao HA vẫn yêu? Sau này một lần tôi tự trả lời nửa đùa nửa thật, là chắc vì tôi về một phương diện nào đó cũng rất vô dụng và yếu đuối. Tôi không thực sự nghĩ về mình như thế (hiển nhiên rồi, trên đời này làm gì có ai vô dụng và ai mà chẳng có lúc yếu đuối và lúc khác lại mạnh mẽ như siêu nhân), nhưng sau đó tôi cũng bắt đầu nghĩ rằng có lẽ tôi giống các nhân vật của Murakami ở một vài điểm nào đó nên tôi cứ đọc sách của ông này hết cuốn này tới cuốn khác.

Thật ra ngay sau lần đầu đọc RNU tôi đã cảm thấy mình giống Toru Watanabe, một người trẻ tuổi sống vô hướng giữa dòng đời nhốn nháo, hay đọc sách, suy nghĩ, và quan sát mọi thứ, rồi cố gắng tìm lấy cho mình một lối đi. Và tôi có lẽ vẫn còn nghĩ như vậy nếu không có một lần đọc một blog post phân tích các nhân vật nam chính của Murakami cũng như chính con người ông. Đại ý theo tôi còn nhớ bài đó mô tả họ, tức là Murakami và các nhân vật chính của ông, là những người sống giản dị, khép kín, nhưng rất kỷ luật, và chính kỷ luật là điều giúp họ rèn luyện cho mình một bản lĩnh để “sống sót” giữa cuộc đời này. Đọc xong thì tôi nhận ra, à hóa ra tôi khác họ về căn bản. Sau này tôi mới dần dần nhận ra là thực ra tôi đã bị thu hút bởi những người kiểu như thế. Tôi là người sống không có kỷ luật. Không những thế, tôi còn là người thích đi tháo dỡ mọi thứ rào cản, kỷ luật, vượt qua mọi ranh giới, nếu có thể (kiểu như Elizabeth Gilbert). Một lối sống như vậy, nhất là khi còn trẻ và ít kinh nghiệm sống, thường mang lại không ít hoang mang. Khi ấy người ta cũng cần phải tìm lấy một cái gì đó mà bấu víu vào. Không phải là để từ bỏ tự do mà là để yên tâm sống tự do. Đó là một điều mà mãi sau này tôi mới hiểu. Tôi không phải là Toru, nhưng trong vô thức tôi đã muốn một phần nào đó của mình trở thành Toru. Bởi nhân vật ấy ngay từ đầu đã mang lại cho tôi một cảm giác về sự bình an trong lòng mình, để có thể yên tâm được là chính mình.

Tôi thực ra là Midori. Tôi cũng phải mất một thời gian khá dài để nhận ra được điều đó. Xã hội loài người từ rất rất rất lâu rồi đã biết sản sinh ra rất nhiều thứ để trói buộc con người (những thứ như là văn hóa chẳng hạn), một mặt gắn kết con người lại với nhau nhưng mặt khác lại hạn chế rất nhiều tự do cá nhân. Tệ hơn, những thứ trói buộc ấy còn tách mỗi cá nhân ra khỏi cái bản thể thực sự của mình (tiếng Anh vẫn gọi là identity) ngay từ rất sớm. (Rất nhanh sau khi ra đời bạn đã bắt đầu phải học các “quy tắc ứng xử” để làm một đứa trẻ ngoan. Lan man thêm một chút, đó có lẽ là lý do vì sao các tôn giáo ra đời nhằm cứu rỗi linh hồn con người – dĩ nhiên đây chỉ là quan điểm của cá nhân tôi.) Tôi hiển nhiên là đã sinh ra và lớn lên trong một xã hội đầy trói buộc như thế. Và cũng như bao người khác, tôi cũng cần thời gian và trải nghiệm để có thể ngày càng đến được gần hơn với con người thực của mình. Việc Murakami đã vô tình tạo ra một nhân vật có chút gần gũi với tôi kể ra cũng thú vị. Nhưng tôi nghĩ điều thú vị hơn, mà thực ra là buồn cười, là tôi đã hoàn toàn không nhận ra cô ấy trong suốt một thời gian dài. Tôi đã viết khá nhiều về mình, nên giờ tôi không còn gì để viết thêm về Midori nữa.

Tôi cũng đồng thời là cả Naoko. Khi đạo diễn Trần Anh Hùng dựng cuốn tiểu thuyết này thành phim, anh có nói là trong mỗi người phụ nữ đều có cả Naoko và Midori. Lúc đầu, tôi nghĩ mãi mà không hiểu tại sao anh lại có cảm nhận như thế. Cho đến lúc chính tôi cũng chẳng may sụt chân rơi vào một cái giếng sâu tăm tối trong lòng mình thì tôi mới nhận ra Naoko. Giữa những ngày ấy ngồi đọc lại RNU tôi mới lần đầu biết rơi nước mắt vì những dòng thoại của cô ấy. Tôi cũng không biết vì sao Murakami lại viết ra được những dòng như thế, nhưng cứ như thể là ông ấy đã đào xới và lôi ra ngoài ánh sáng tất cả những u uất tối tăm nhất trong lòng tôi.

Tôi rất tiếc là Murakami đã không cứu lấy Naoko. Cũng có thể ông cũng đã không biết phải cứu cô ấy như thế nào. Bởi một phần nào đó của ông chính là Toru Watanabe, người đã rất thương yêu Naoko mà lại bất lực trước những nỗi đau của cô ấy. Nếu như có thể viết lại RNU, tôi nhất định sẽ cứu Naoko. Một cái kết nào đó cho cô ấy kiểu như cho Reiko chẳng hạn. Toru vẫn sẽ lựa chọn một tương lai với Midori. Còn Naoko, chỉ cần cô ấy ra được khỏi cái giếng tối tăm ấy, cô ấy sẽ có đủ sức để bắt đầu một cuộc sống mới mà không nhất thiết phải có Toru.

Tôi đã từng đọc ở đâu đó có người viết rằng, RNU là truyện chỉ dành cho tuổi teen. Trên thực tế, cuốn sách này đã trở thành một người bạn đồng hành thân thiết của tôi trong gần như toàn bộ những năm tháng tuổi hai mươi, khi tôi đã thực hiện nhiều chuyến đi, theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng, để gặp được chính mình giữa đất trời bao la. Giờ nếu có ai hỏi, bạn có cuốn sách gối đầu giường nào không, tôi sẽ trả lời là: có, có lẽ là tôi đã từng có một cuốn, nhưng thành thực mà nói, đối với tôi nó còn hơn cả một cuốn sách gối đầu giường.

12 Comments

Filed under Tiểu thuyết

Be sure to be in love with the right one

Please don’t get me wrong. There is no “right” one. All the “right” ones will be “wrong” sometime (or sometimes). But I just couldn’t help thinking that “right one” way when I reread Norwegian Wood today. None of what I’ve written about this book so far can be qualified as a book review, and this post is not going to be an exception. I just feel like I want to write something for Naoko.

I honestly didn’t pay much attention to Naoko in the previous times I read the book. As an “ordinary” person at the time when her “every thought came back, like a boomerang,” to herself, I was clearly more drawn to Watanabe. And for such an ordinary person with little life experience, I have to say, it was not easy at all to understand a depressed Naoko. For me she was beautiful, she was sad, and she sometimes had complicated feelings. Just like any other ordinary person. I didn’t recognize her depression at all.

Although I noticed the severity of Naoko’s illness years ago, not until today had I taken a closer look at the pain she went through. Now I find the book way more depressing than how I felt about it in the past. I had simply ignored the most depressing parts of it, that’s why.

End of chapter one: “The thought fills me with an almost unbearable sorrow. Because Naoko never loved me.

And silly Toru kept that thought haunting him until the end of the book, and clearly until “today” when all of his memories about this started pouring out.

I think she was in love with you, silly! It was just way too confusing and heartbreaking for her to accept the fact that she fell in love with the best friend of her dead boyfriend so unexpectedly after his never-explainable death, especially when she was still broken from the unbearable loss.

Page 111. [Toru:] “I really, truly believe deep down that I’m an ordinary person. Can you find something in me that’s not ordinary?

Perhaps this awareness was one reason why there was always something about Naoko he wasn’t able to reach. Maybe that’s why he was not able to help her as he wanted.This is not to blame Toru. Both of them were too young when the first tragedies in life knocked on their doors.

I feel really sorry for Naoko that nobody was able to help her. She kept falling deeper and deeper to the well of her sorrow. Even a very sincere love could not save her. I think the love she had for Toru and his for her was like a beautiful light she kept looking at while she was falling.

For Naoko’s sake, the story ends in the most bitter way to me ever. The kind of bitterness that I found at the end of “The Reader” (movie).

I know it is very stupid to say this, but sometimes we really need to be in love with a right one.

1 Comment

Filed under In English, Tiểu thuyết

Rừng Na Uy, lần thứ ba

Entry for 27 December 2010

Lần thứ ba tôi viết về Rừng Na Uy. Có lẽ với tôi nó là cuốn tiểu thuyết nhiều ám ảnh nhất. Cầm sách đọc thì tôi đã đọc Rừng Na Uy chừng ba bốn lần, nhưng tôi “đọc” lại nó rất nhiều lần trong đầu mình. Các chi tiết, các câu thoại, các bức thư, không gian của các cuộc trò chuyện… Mỗi một lần đọc lại “thấy” được nhiều hơn.

Lần thứ nhất đọc, thấy như một người không sành rượu mà uống phải một thứ rượu nặng, ngon nhưng cái chất lỏng ấy đi xuống quá nhanh, đốt cháy bên trong một chút, nhưng chưa thể nói được một cách đầy đủ hương vị của nó như thế nào. Nhân vật ấn tượng nhất là Midori. Phạm trù được nhắc đến trong truyện ấn tượng nhất là cái chết. Cảm giác chung sau khi đọc xong là nhìn cuộc sống tích cực. Ba ấn tượng này là hoàn toàn logic với nhau và hình như là trái với cảm nhận của rất nhiều người.

Thứ nhất, mọi người nhìn cái chết như một cái gì đó buồn thảm. Thực ra cuộc đời đôi khi còn buồn thảm hơn cả cái chết. Trong rất nhiều tôn giáo, cái chết là một sự giải thoát. Khi một ai đó chết đi, cái buồn thực ra ở lại với người còn sống. Chết nhiều khi không khó, sống mới là khó. Hơn nữa, đã là người ai cũng sẽ chết. Một người bạn của tôi nói, mỗi người sinh ra là đã đeo sẵn một cái án tử hình rồi. Nghe thì “ghê” nhưng thực tế cuộc sống là như vậy. Tôi đồng ý với bác Trịnh Lữ, cái chết thực ra là một phần của sự sống. Không có cái chết thì cũng chẳng có sự sống.

Thứ hai, khi đọc Rừng Na Uy nhiều người đi đếm cái chết. Trong rất nhiều cuốn tiểu thuyết chẳng có ai chết cả. Trong Rừng Na Uy thì có bốn người chết. Lại toàn là người trẻ. Thế là đủ để làm cho người ta kinh hãi. Nhưng chẳng phải Toru và Reiko cuối cùng lựa chọn con đường sống hay sao? Kể cả Naoko, trước khi tự tử không phải là cô ấy đã rất cố gắng để sống hay sao? Tác giả đã cố gắng “cứu” những nhân vật của mình khỏi đau khổ và tuyệt vọng. Ông để một số nhân vật thất bại có lẽ là vì cuộc sống này đâu có đơn giản. Muốn vượt qua nỗi buồn người ta phải nỗ lực. Những gì ông có thể làm là tạo ra một Reiko mạnh mẽ biết tự cứu mình (dĩ nhiên với sự hỗ trợ của Naoko và Toru). Với Toru, ông tạo ra Midori. Midori là một nhân vật sống mãnh liệt. Ít nhất trong truyện cũng không có một lời nào cho thấy cô ấy từng nghĩ đến cái chết, mặc dù cô cũng có những nỗi buồn của riêng mình. “Tớ là một đứa con gái có thực và đang sống, với dòng máu sinh động có thực đang chảy ào ạt trong người.” Bởi thế, Midori thích nói về những gì có thể nhìn thấy, cầm nắm, và cảm nhận được cụ thể bằng giác quan. Khi nào cần, cô ấy hỏi Toru về những thứ trừu tượng hơn. Midori được tạo ra không chỉ để cứu Toru. Cô ấy còn “cứu” cả người đọc. Khó mà có thể không thích nhân vật Midori. Tôi tin là trong vô thức mọi người đều mong có nhiều Midori ở quanh mình.

Cuối cùng, như nhiều khái niệm khác, cái chết chỉ là “phương tiện” để Murakami bắt người đọc phải suy nghĩ. Ông để các nhân vật của mình suy nghĩ về sự sống và cái chết và lựa chọn những giải pháp khác nhau, bởi vậy khi đọc người đọc cũng bị cuốn theo và phải suy nghĩ, trừ những người đơn giản coi việc tự tử của người trẻ là điều mọi người đều cần phải tự thân mà tránh mà không chịu dừng lại vài bước để nghĩ xem vì sao có những người không thể tránh được nó. Cái chết xảy ra trong truyện nhưng đối với tôi nó có thể như một sự giả định. Tôi thích cái cuộc trò chuyện cuối cùng của Toru và Hatsumi, khi Toru đưa cô gái ấy về, họ nói chuyện và uống với nhau một chút. Lời cuối cùng mà Toru nói với Hatsumi ngày hôm đó là “mình thích có một người chị gái như cậu.” Đó cũng là lời cuối cùng mà cậu nói với Hatsumi, vì sau đó họ không gặp lại nhau nữa và cô gái này cuối cùng cũng tự tử. Chẳng ai nói trước được khi nào mình chết hoặc khi nào mình sẽ mất đi một người mà mình yêu quý. Khi Hatsumi còn sống, Toru đã nói được với cô ấy một điều cần nói, và đó là một điều có ý nghĩa trong cuộc sống ngắn ngủi của Hatsumi.

Nói chung tôi không mất nhiều thời gian để “đọc” cái sự chết trong Rừng Na Uy nhưng lại mất nhiều thời gian với những khía cạnh khác của tác phẩm, như các tuyến nhân vật, cái tôi, nỗi buồn, văn hóa, tính đại diện… Gần đây đạo diễn Trần Anh Hùng khi chuyển thể câu truyện này lên màn ảnh có chia sẻ một vài góc nhìn của anh về tác phẩm văn học gốc tôi cho là cũng khá thú vị. Ví dụ như anh nói trong mỗi người phụ nữ đều có cả Naoko và Midori. Quả thực điều này tôi cũng chưa nghĩ đến bao giờ, nhưng nghe cũng khớp với cách xây dựng nhân vật thường thấy của Murakami. Các nhân vật của Murakami thường được xây dựng để phản ánh một nét nào đó của con người thay vì là đại diện cho một cá thể nào đó mà chúng ta vẫn gặp cuộc đời thật, và qua những nhân vật ấy ta có những góc nhìn khác nhau về cuộc đời. Ý này quả thật chưa biết diễn đạt thế nào cho đúng nhưng lấy một ví dụ từ một tác phẩm khác của Murakami là ông già Nakata nói chuyện được với mèo trong Kafka bên bờ biển. Ông Nakata sau một cú sốc đã bị mất hoàn toàn ký ức hồi còn nhỏ và gặp vấn đề về tư duy trí tuệ (nên không hiểu được những gì phức tạp), đổi lại thì ông nói chuyện được với mèo. Một nhân vật như Nakata thì ngoài đời không có, nhưng ta có thể nhìn cuộc đời thông qua đôi mắt Nakata, đơn giản nhưng chân thực đến tận bản chất vấn đề.

Trở lại với Rừng Na Uy và Trần Anh Hùng, tôi cứ suy nghĩ mãi về diễn giải của vị đạo diễn này về Naoko và Midori. Cái cảm giác nhiều nhất về Naoko mà tôi có, thực ra là cô ấy là một bản sao của Toru và luôn luôn là quá khứ của Toru. Toru yêu cô ấy như thương cho chính bản thân mình. Còn Midori tôi nhìn theo một góc hơi khác như đã chia sẻ ở trên. Tôi không nhìn thấy được Naoko và Midori trong bản thân mình và cũng chưa hình dung được sự tồn tại hài hòa của cả hai nhân vật này trong một con người. Về cơ bản tôi thấy mình là Toru Watanabe. Tôi thiên hướng về tư duy trừu tượng hơn là những gì thực thể, nên cũng tương đối vất vả để “sống thực” 😛. Tôi lui vào thế giới của riêng mình nhiều hơn nhưng tôi cũng vẫn cố gắng sống cho “bình thường.” Tôi quan sát cuộc sống và cũng có thể giải thích vài điều kiểu như vì sao lại cần học ngữ pháp tiếng Anh. Tôi cũng hay (một cách vô thức) “bắt cuộc đời phải vừa khít theo cách sống của mình” (Reiko nói về Toru). Nói chung, tôi cố gắng giải thích cuộc đời và cố gắng làm những gì có thể để giải quyết các vấn đề rắc rối, nhưng cũng bởi thế với những nỗi buồn thì chỉ có cách duy nhất là  lặng lẽ đem ra gặm cho hết, bởi vì nỗi buồn chẳng có gì để giải thích nữa. Kêu ca hay chia sẻ không giải quyết được nỗi buồn một cách triệt để, mà chỉ tạo ra một cảm giác đánh lừa nhất thời mà thôi. Tình dục, cách mà Toru, Nagasawa, và các nhân vật khác lựa chọn, cũng chẳng phải là giải pháp cho sự trống rỗng trong lòng. Quay đi quay lại thì chỉ có cách duy nhất là đối diện với nó và đối diện với chính mình.

Thực ra lần đầu tiên đọc tôi không cảm nhận được sâu sắc nỗi buồn của Toru. Tôi đã không hiểu được tại sao trong một bức thư gửi Midori cậu ấy lại viết về “những mảnh vụn của cuộc đời đã tan vỡ của mình.” Tôi đã nghĩ Toru là người biết giải quyết vấn đề, biết cách tự cứu mình, nên những nỗi buồn đã không giết chết cậu ấy. Thực ra sự chết không nhất thiết là một cái chết có thực, mà đôi khi một lúc nào đó một góc trong tâm hồn người ta cũng có thể chết đi. Tôi thích cách Trần Anh Hùng để Toru ngồi trên đỉnh một ngọn núi tuyết giữa một không gian núi đá trắng xóa và gào lên đầy đau khổ. Đó là một cách giải thoát cho Toru. Và có lẽ cũng là giải thoát cho người xem và người đọc của Murakami.

Dù nỗi buồn thấm đẫm trong từng lời văn của Murakami và cá nhân tôi thì càng đọc càng cảm nhận được nỗi buồn ấy một cách rõ nét hơn, các nhân vật của Rừng Na Uy cũng vẫn có một điểm tựa để bám vào cuộc sống, đó là tình yêu, tình bạn, hay là tình cảm nói chung giữa con người với nhau. Đó là điểm mà tôi thích ở các tác phẩm của Murakami. Dịch giả Trịnh Lữ cũng chia sẻ rằng sau khi đọc xong Rừng Na Uy thì cảm thấy muốn nói với những người thân yêu của mình như những gì mà các nhân vật của Rừng Na Uy đã nói với nhau. Còn Trần Anh Hùng thì nói với khán giả Việt Nam là sau khi xem phim xong thì nên nói chuyện với người mình yêu chứ đừng nói chuyện với đạo diễn nữa.

Một người bạn có lần hỏi, các nhân vật của Murakami về một phương diện nào đó đều vô dụng và yếu đuối, nhưng tại sao HA vẫn yêu? Đến giờ tôi vẫn chưa bao giờ trả lời được một cách trọn vẹn câu hỏi ấy cả. Có thể vì bản thân tôi về một phương diện nào đó cũng rất vô dụng và yếu đuối 😀.

Columbus, một ngày mà nỗi buồn lại một lần nữa chạm được tới tôi.

Leave a comment

Filed under Tiểu thuyết

Lại viết về “Rừng Na Uy”

Trong khi trên giá vẫn còn những quyển sách đã mua mà chưa đọc, hoặc đã đọc mà chưa xong, thì thi thoảng tôi vẫn thấy mình lật giở đọc lại một đoạn trong “Rừng Na Uy”, nhất là khi tôi cảm thấy lúng túng với chính mình và bối rối trước cuộc đời. Cũng có những quyển sách tôi đọc vài ba lần, nhưng trên thực tế, tôi cũng không có đủ thời gian để đọc-lại những gì mình thích. Không-có-thời-gian bao giờ cũng là một lý do tốt để biện hộ. Thực ra thì không phải là không có đủ thời gian, mà là thích-không-đủ!

Cũng giống như nhiều quyển sách khác, nhất là những quyển sách được nhiều người đọc (vì nhiều lý do khác nhau), thì cảm nhận về cùng ngần ấy câu chữ là vô cùng đa dạng. (Ở đây không bàn đến yếu tố ngôn ngữ – tức là bản mà bạn đọc là bản gốc hay bản dịch ra thứ tiếng nào, và trình độ ngôn ngữ của bạn đến đâu.) Vì thế, lần này tôi lại viết tiếp về Rừng Na Uy, với những cảm nhận đi sâu hơn vào cái thế giới mà Murakami đã dựng nên. Hay đúng hơn, là viết về những gì mà cuốn sách (và một số review) đã gợi lên, và buộc tôi phải suy nghĩ.

Rừng Na Uy viết nhiều về cái chết. “Ba người chết, ba người vẫn sống, nhưng tôi không biết cụ thể ai sẽ sống còn ai sẽ chết.” (Murakami, trong một bài trả lời phỏng vấn). Cái chết được đặt cạnh sự sống, để người ta hiểu cái chết hơn; cũng như sự sống được đặt cạnh cái chết, để người ta hiểu sự sống hơn. Nhiều bạn đọc coi cái chết là một sự ảm đạm, bởi vì tự kết liễu đời mình thường được liên hệ đến “cô đơn”, “bế tắc” và “tuyệt vọng”. Nhưng sống và chết làm sao tách rời ra được! Những năm 1990s, tôi tuyên bố với chính mình “Không việc gì phải chết cả, dù cho có rơi vào hoàn cảnh bi đát đến đâu!” Cũng rùng mình khi nhớ đến những mảnh đời bị cuộc sống dồn vào chân tường mà tôi đã đọc được trên rất nhiều trang báo. Năm 22 tuổi, tôi lại xác định: “Chết lúc nào cũng được!” Vì khi thế giới quan được mở ra, tôi tự thấu hiểu được ý nghĩa của những ngày đang sống. Tôi đang sống chứ không chỉ đang tồn tại, vậy là ổn.

Ngày trước nghe U2 hát “I’m not afraid to die. I’m not afraid to live…”, tôi đã thấy hay. Nay đọc Rừng Na Uy, tôi thấy phải.

Cái chết là có thực, nó không phải là đối nghịch của cuộc sống, mà là một phần của cuộc sống.

Nói ra như vậy nghe thật sáo mòn, nhưng đã có thời tôi cảm thấy cái hình hài ấy không phải bằng lời mà như một cục khí vón lại ở trong tôi. Cái chết là có thực – trong một cục chặn giấy, trong bốn trái bóng đỏ và trắng trên mặt bàn bi-a – và chúng ta tiếp tục sống và hít thở nó vào phổi như những làn bụi mịn.

Trước đó, tôi đã hiểu cái chết như một cái gì hoàn toàn tách biệt và độc lập với sự sống. Bàn tay của sự chết nhất định sẽ túm lấy chúng ta, tôi cảm thấy thế, nhưng cho tới ngày nó tìm đến ta, nó vẫn để ta được yên thân. Điều đó dường như là một chân lý đơn giản và hợp logic đối với tôi. Sự sống ở đây, sự chết thì ở kia. Tôi đang còn ở đây, chưa phải ở đó.

Tuy nhiên, đêm hôm Kizuki chết, tôi đã mất khả năng nhìn nhận sự chết (và sự sống) một cách giản dị như vậy. Chết không phải là đối nghịch của sống. Nó đã đang ở đây rồi, ngay bên trong tôi, nó đã luôn luôn ở đây, và không có gì có thể cho phép tôi quên được điều đó. Khi nó lấy đi Kizuki mới mười bảy tuổi đầu trong cái đêm tháng Năm ấy, sự chết đã túm được cả tôi.

Tôi sống qua mùa xuân sau đó, ở tuổi mười tám, với cục khí vón trong ngực mình, nhưng không lúc nào ngưng tranh đấu chống lại sự hồi sinh của thái độ coi trọng mọi sự ở đời. Coi trọng sự đời không phải là cách tiếp cận chân lý, tôi cảm thấy như vậy, cho dù vẫn mơ hồ. Nhưng sự chết là một thực tế, một thực tế nghiêm cẩn, dù ta có nhìn nhận nó kiểu gì đi nữa. Mắc kẹt trong mối mâu thuẫn nghẹt thở ấy, tôi luẩn quẩn trong một vòng tròn vô tận. Bây giờ nhìn lại, những ngày ấy thật lạ lùng. Ở đoạn giữa của cuộc đời, mọi thứ đều xoay quanh sự chết.

Trên bìa sau của cuốn sách có viết thế này, mà tôi chẳng thích tí nào cả:

“Trong nỗi ưu tư và cô đơn như một định mệnh đã cài đặt nơi những người mới lớn, trong sự tuyệt vọng của những tâm hồn trong sáng sẵn sàng hy sinh thân mình để khỏi thỏa hiệp với cuộc sống thế gian.”

Đọc thấy toát lên một sự yếu đuối ẩn dưới một danh từ mĩ miều có tên là sự-cô-đơn. Mà đó thì không phải là những gì tôi cảm thấy khi đọc truyện!

Tôi thích những chia sẻ sau của bác Trịnh Lữ hơn, vì nó thể hiện một sự rung động và đồng cảm chân thực thay vì một sự chắp nối đơn thuần của những từ ngữ bóng bẩy!!! (What if the above writing was also by Trinh Lu ?!?! – My goodness!!!)

Con chim sắp chết, tiếng hót bi thương; con người hấp hối, lời nói chân thành. Tại sao vậy? Chỉ có sự chết mới cứu vãn được loài người khỏi nghiệp chướng dối trá hay chăng? Đọc Rừng Na Uy tôi thấm thía được một chân lý giản đơn, rằng “sự chết không phải là đối nghịch của sự sống, mà là một phần của sự sống”. Sống, tức là nuôi dưỡng. Chết. Sự chết không phải là chấm dứt, cũng chẳng phải là bắt đầu. Nó ở ngay đây rồi, được chính sự sống nuôi dưỡng. Và tôi hiểu được tại sao chỉ những nhân vật trung thực trong trắng và dũng cảm trong Rừng Na Uy mới tự kết liễu cuộc đời mình. Họ còn quá trẻ và không đủ kiên nhẫn để hy vọng cuộc đời này sẽ nuôi dưỡng được một cái chết tự nhiên xứng đáng. (Lời người dịch)

Người ta bảo, những người chết đi vào quá khứ, những người sống đi vào tương lai. Tôi thì thấy rằng, những người chết tiếp tục sống trong một thứ mơ hồ được gọi là ký ức, ký ức của những người còn sống. Thời gian mà họ từng sống đã góp phần hình thành nên hiện tại của những người đang sống. Bằng cách đó, họ ở lại thế giới này.

Toru Watanabe không phải, và thực tế cũng đã không lựa chọn giữa quá khứ và tương lai, hoặc cô gái này hay cô gái kia. Quá khứ tạo nên hiện tại và tương lai. Khi quá khứ đã làm tròn bổn phận của nó, quá khứ sẽ dừng lại. Khi con người đã sống đủ, con người sẽ chết đi. (Điều đó càng dễ dàng hơn trong các cuốn tiểu thuyết!)

Tôi gật đầu. “Và tôi sẽ viết thư cho chị.”

“Tôi rất thích những bức thư của cậu. Naoko đã đốt hết cả. Những bức thư hay đến thế!”

“Thư chỉ là giấy thôi mà chị,” tôi nói. “Cứ đốt chúng đi, và những gì còn lại trong lòng mình thì vẫn còn mãi; mà có giữ chúng thì những gì sẽ phai nhạt rồi cũng sẽ cứ nhạt phai.”

“Cậu biết không, Watanabe, sự thật là tôi thấy sợ phải đi Asahikawa một mình như thế này. Nên cậu nhớ viết cho tôi nhé. Hễ được đọc thư cậu, tôi sẽ thấy như cậu đang ở ngay cạnh mình.”

“Nếu chị muốn thế, tôi sẽ viết cho chị suốt. Nhưng chị đừng lo. Tôi biết chứ, đi đâu thì chị cũng ổn thôi mà.”

“Còn một việc nữa. Tôi cứ cảm thấy có cái gì vẫn còn mắc kẹt ở trong mình. Có phải đó chỉ là tưởng tượng không?”

“Là ký ức còn lại thôi mà,” tôi nói và mỉm cười. Reiko cũng mỉm cười theo.

“Đừng quên tôi,” chị nói.

“Tôi sẽ không quên chị,” tôi nói. “Không bao giờ.”

“Chúng ta có thể sẽ không bao giờ gặp lại, nhưng dù có đi đâu về đâu, tôi cũng sẽ không bao giờ quên cậu và Naoko.”

“Đừng quên!” – đấy là lời nhắn nhủ mà các nhân vật nói với nhau. Vì họ chỉ biết bấu víu vào những tình cảm trong sáng, chân thành mà họ có với nhau. Những cái đó là thật nhất và đáng trân trọng nhất trong cuộc sống này. Đọng lại trong các ký ức, quan hệ giữa con người với con người không còn phụ thuộc vào thời gian: chúng tồn tại trong cả quá khứ, hiện tại, và tương lai.

Vậy mà ký ức của tôi đã ngày càng mờ nhạt đi, và tôi đã quên nhiều thứ mất rồi. Viết bằng hồi ức như thế này, tôi thường có những cơn sợ đến thắt lòng. Nếu tôi đã quên mất điều gì quan trọng nhất thì sao? Chuyện gì sẽ xảy ra nếu ở đâu đó trong tôi có một bến lú tăm tối nơi tất cả những ký ức thực sự quan trọng bị chất đống lại và từ từ biến thành bùn đất?

Tôi cũng đã biết vì sao nàng xin tôi đừng quên nàng. Bản thân Naoko biết điều đó, tất nhiên rồi. Nàng biết rằng ký ức của tôi về nàng sẽ phôi pha. Và chính thế mà nàng xin tôi đừng bao giờ quên nàng, hãy nhớ rằng nàng đã từng tồn tại.

Đọc Rừng Na Uy cũng là để nhớ rằng, mình đang tồn tại, “vì bạn đang sống, vì tình yêu là có thực”.

Leave a comment

Filed under Tiểu thuyết

Rừng Na Uy

Entry for 23 February 2007

Ngày mồng năm Tết. Thay vì phải tranh thủ đi thăm bạn bè cho hết, tôi lại chọn chúi mũi vào một quyển truyện. Tựa lưng vào chiếc gối mỏng, chăn đắp xộc xệch, xung quanh là bánh, kẹo, vỏ bánh, vỏ kẹo cùng vài thứ vật dụng khác vương vãi trên giường, tôi đã ngồi lỳ từ 10 giờ sáng đến 5 giờ chiều, lật giở từng trang sách và chăm chú đọc. Với mái tóc rối chưa chải từ sau khi gội đầu buổi sáng được túm lên một cách cầu thả, tôi nghĩ rằng mình đã có một hình ảnh hoàn hảo về sự bê tha trong một kỳ nghỉ dài ngày. Và điều đó làm tôi dễ chịu.

Và giờ đây, vẫn cái đầu tóc rối, tôi đang ngồi uống nốt cốc sữa đậu nành từ sáng, 10 ngón tay dính chặt vào bàn phím với hy vọng rằng có thể viết ra bằng hết những gì nhảy múa trong đầu tôi sau khi đọc xong quyển truyện mà trong đó có một đoạn viết thế này:

“Và đó chính là lý do vì sao tôi viết cuốn sách này. Để suy nghĩ. Để hiểu. Chẳng qua là cái tạng tôi nó thế. Tôi phải viết hết mọi thứ ra giấy để cảm thấy rằng mình thực thấu hiểu chúng.”

Rừng Na Uy không phải cuốn sách đầu tiên mà tôi đọc, nhưng là cuốn đầu tiên mà tôi kết thúc (finish reading), trong năm mới này. Thế đấy, tôi trang bị cho mình một loạt sách (gọi là) để “cải thiện” nhân dịp được nghỉ dài ngày thế này; để rồi bắt đầu với một quyển sách mà tôi vô tình phát hiện đã bị bỏ rơi trên tủ trong phòng làm việc của mẹ tôi (O Zahir) và rồi nhảy phắt sang một quyển khác khi mới đọc xong có 2 chương. Và tôi đã đọc một lèo, nếu trừ đi những sự gián đoạn do phải trả lời điện thoại, nói chuyện với một người-bạn-lớn qua điện thoại chừng 10 phút, và bị con em ỉ eo đòi đưa đi lượn phố. Chen ngang vào giữa còn có một ít gió, một cơn mưa, và những bài tình ca ướt át của Lê Hiếu!

Vào cái thời buổi “đọc sách không kịp này”, có lẽ mỗi một quyển sách mà mỗi người đọc đều có những sự tình cờ đưa đẩy thế nào ấy. Không phải là tôi muốn thi vị hóa, nhưng rõ ràng là giữa hàng trăm cuốn sách mà cuốn nào cũng có đủ hàng tá lý do để bạn-phải-đọc thì thường rất khó để chọn cho mình lấy một vài quyển vào một lúc nào đấy hứng chí lên và rủng rỉnh tiền bạc dạo quanh các nhà sách. Tự dưng trong thời điểm đầu năm mới này, tôi vô cớ cho rằng mình sẽ gặp may mắn khi cuốn sách đầu tiên đọc (hết) là Rừng Na Uy – một cuốn truyện về danh nghĩa tôi mua cho con em, và đã tự nhiên quyết định đọc nó chỉ vì cảm thấy mệt mỏi với một O Zahir phức tạp.

Rừng Na Uy không phải là cuốn sách được ưu tiên của tôi trong số những cuốn sách có tiếng được giới thiệu là hấp dẫn và có mặt trong hầu hết các cửa hàng sách. Một tác giả Nhật Bản, một tựa đề gợi sự u ám (“rừng”) và vài từ giới thiệu mà tôi loáng thoáng nghe thấy kiểu “cô đơn” hay “ưu tư” khiến tôi gạt cuốn sách ra một bên. Giờ không phải lúc thích hợp để tôi đọc những thứ ảm đạm! Ấy thế mà tôi đã đọc. Và hoàn toàn ngược lại với những gì tôi nghĩ, cuốn sách là một sự sáng sủa cho cả những tâm hồn ốm yếu!

Hơn 500 trang sách, Rừng Na Uy là một thứ dung dịch đặc nhưng có hương vị dễ chịu. Nó dày đặc chữ nhưng tiết tấu thư thái, nhẹ nhàng. Ngôn ngữ vừa trần trụi vừa lãng mạn, y như những gì hiện ra qua những từ ngữ ấy. Tình bạn, tình yêu, tình dục, cái chết, nội tâm, âm nhạc, những bức thư, mưa, rượu, thức ăn, buổi tối, di chuyển, tìm kiếm, đối mặt – đó là những gì có thể bắt gặp trong Rừng Na Uy. Tựa như một thứ cocktail mà Haruki Murakami đã pha một cách hoàn hảo đến từng giọt.

Ở tuổi 23, đọc một tiểu thuyết được viết cách đây đúng 20 năm, tự dưng tôi không biết mình bao nhiêu tuổi. Tôi vẫn còn non trẻ nếu so về những kinh nghiệm cảm nhận cuộc sống so với những con người mới mười tám, đôi mươi trong truyện. Nhưng tôi cũng cảm thấy mình già cỗi vì không có được sự trẻ trung như thế – “Tớ là một đứa con gái có thực và đang sống, với dòng máu sinh động có thực đang chảy ào ạt trong người”. (Midori)

Midori như một dòng nước chảy ào ạt trong truyện. Một dòng nước chứ không phải một dòng suối, vì cảm giác như không có chiều sâu. Thế mà hình như tôi đang ghen tị với cái cách sống ấy.

“Tớ viết thư này trong lúc cậu đi mua nước uống. Đây là lần đầu tiên trong đời tớ viết thư cho một người ngồi ngay cạnh mình trên ghế công viên, nhưng có lẽ đó là cách duy nhất tớ có thể đến được với cậu. Tớ muốn nói là cậu đang chẳng để ý gì đến những lời tớ nói, đúng không nào?

Cậu có biết hôm nay cậu đã làm điều gì khủng khiếp lắm với tớ không? Cậu không hề thấy tớ đã đổi kiểu tóc khác, đúng không? Tớ đã loay hoay với nó mãi rồi, cố để cho nó dài ra, và cuối cùng thì tuần trước tớ đã làm được một kiểu mà cậu có thể gọi là tóc con gái, nhưng thậm chí cậu cũng chẳng để ý nữa. Trông nó cũng hay, nên tớ đã tưởng sẽ làm cho cậu choáng một tí sau khi bao nhiêu lâu cậu mới gặp lại tớ, nhưng cậu nào có thấy gì. Cậu bảo thế có chán không? Tớ cuộc là cậu chẳng biết tớ mặc gì hôm nay nữa kia. Ê, tớ vẫn là con gái mà! Ừ thì cậu vẫn đang bận chuyện gì đó trong đầu! Nhưng cứ nhìn người ta một cái tử tế thì đã làm sao! Cậu chỉ cần bảo “Tóc xinh đấy”, thì tớ sẽ tha thứ cho cậu vì đã mải chìm đắm trong một triệu thứ ý nghĩ kia, nhưng mà không!

Chính vì thế mà tớ sắp tặng cậu một lời nói dối đây. Không phải tớ đi gặp chị tớ ở Ginza đâu. Tớ đã định đến ngủ lại ở chỗ cậu. Thậm chí đã mang cả quần áo ngủ đi theo. Thật thế. Tớ đã có áo ngủ và bàn chải đánh răng ở trong túi rồi. Thế có ngu không! Đấy, cậu có hề mở mồm mời tớ đến thăm nhà mới của cậu đâu. Nhưng thôi, cần quái gì, rõ ràng là cậu muốn được một mình, nên tớ sẽ để cho cậu được một mình. Cứ việc nghĩ ngợi cho thỏa đi!

Nhưng đừng có hiểu sai tớ. Tớ không hoàn toàn phát điên vì cậu đâu. Tớ chỉ buồn thôi. Cậu đã tốt như thế với tớ khi tớ gặp rắc rối, còn bây giờ thì cậu đang gặp rắc rối và có vẻ là tớ chẳng làm gì được cho cậu cả. Cậu đang bị nhốt chặt trong cái thế giới nhỏ bé ấy của cậu, và khi tớ gõ cửa thì cậu chỉ ngẩng lên độ một giây rồi lại bổ vào trong đó ngay.

Bây giờ thì tớ thấy cậu đang mang đồ uống về kia kìa – vừa đi vừa nghĩ. Tớ đang mong cậu vấp ngã đây, nhưng cậu không vấp. Bây giờ thì cậu đang ngồi ngay cạnh và uống lon Coke của cậu. Tớ đang bám lấy tia hy vọng cuối cùng là cậu sẽ nhận thấy và nói “Ê, cậu đổi kiểu tóc rồi à!” nhưng mà không. Nếu cậu nói thế thì tớ đã xé bức thư này đi và bảo “Về nhà cậu chơi đi. Tớ sẽ nấu một bữa tối ngon lành. Và sau đó bọn mình có thể lên giường và ôm ấp nhau.” Nhưng cậu vẫn nhạy cảm như gỗ đá vậy. Tạm biệt.

Tái bút: Lần sau gặp thì đừng có nói gì với tớ đấy.”

Đó là ở trang 458-459. Còn ở trang 469 thì tác giả viết thế này:

Mùa xuân ấy tôi viết bao nhiêu là thư: mỗi tuần một lần cho Naoko, nhiều lần cho Reiko, và nhiều nữa cho Midori. Tôi viết thư trong giảng đường, tôi viết thư ở bàn học ở nhà với con Hải âu cuộn trong trong lòng, tôi viết thư ở giữa bàn chưa có khách trong tiệm ăn Ý khi nghỉ giải lao. Dường như tôi viết thư để cố giữ lại những mảnh vụn của cuộc đời đã tan vỡ của mình.

Tôi viết cho Midori: Tháng Tư, tháng Năm là hai tháng cô đơn đau khổ vì tớ không thể nói chuyện được với cậu. Tớ chưa bao giờ biết rằng mùa xuân lại có thể cô đơn và đau khổ đến thế. Thà có ba tháng Hai còn hơn một mùa xuân như thế này. Tớ biết nói bây giờ là quá muộn rồi, nhưng kiểu tóc mới của cậu hợp với cậu lắm. Thật là xinh. Hiện tớ đang làm ở một quán ăn Ý, và ông bếp dạy tớ một cách làm món mì ống rất ngon. Tớ thích được sớm làm món ấy cho cậu ăn.

Tôi thích Rừng Na Uy vì như thế. Giản dị, giản dị đến trần trụi, và nhờ đó mà nó đẹp! Đọc xong thấy đọng lại một sự xúc động về những mối quan hệ giữa con người với con người: người yêu với người yêu, bạn với bạn, con trai với con trai, con gái với con gái, với người yêu của bạn, với bạn của người yêu, bố con, chị em, người bình-thường và người bất-bình-thường, người sống và người chết …

“Cho tôi được bắt đầu bằng tin vui nhé. Naoko đã tiến bộ nhanh hơn mọi người tưởng rất nhiều. Tôi đã nói chuyện với cô ấy một lần qua điện thoại, và cô ấy nói năng rất rõ ràng rành mạch. Có thể chẳng mấy chốc nữa mà cô ấy sẽ lại trở về đây.

Còn bây giờ đến chuyện cậu.

Tôi nghĩ cậu quá nghiêm trọng với mọi chuyện đấy. Yêu một người khác là một chuyện tuyệt vời, và nếu tình yêu ấy là chân thành, không ai cuối cùng lại bị ném vào mê cung cả. Cậu phải có thêm lòng tin vào bản thân mới được.

Lời khuyên của tôi với cậu rất đơn giản. Trước hết, nếu cậu bị con người Midori thu hút mạnh đến thế, thì chuyện cậu yêu cô ấy chỉ là điều rất tự nhiên. Nó có thể tiến triển tốt, cũng có thể không. Nhưng tình yêu là thế. Khi ta yêu, tự nhiên nhất là hãy thả hết mình cho nó. Tôi nghĩ thế đấy. Cũng là một dạng chân thực thôi mà.

Thứ hai, về chuyện cậu có nên làm tình với Midori hay không, thì cậu phải tự quyết định thôi. Tôi không thể nói gì được. Hãy bàn với Midori và tự tìm lấy kết luận, cái nào là có lý nhất đối với cậu.

Thứ ba, đừng cho Naoko biết một tí gì về những chuyện này. Nếu mọi thứ tiến triển đến mức cậu bắt buộc phải nói với cô ấy, thì cậu và tôi sẽ cùng bàn cách làm sao cho tốt. Còn bây giờ thì đừng nói gì cả. Cứ để tôi lo.

Điều thứ tư tôi phải nói là cậu đã là một nguồn sức mạnh lớn lao cho Naoko, lớn đến mức ngay cả nếu cậu không còn những cảm xúc của một bạn tình đối với cô ấy nữa, cậu vẫn có thể làm được rất nhiều điều cho cô ấy. Cho nên đừng ấp ủ mọi chuyện theo kiểu siêu-nghiêm-trọng như thế nữa. Tất cả chúng ta (tôi muốn nói là tất cả chúng ta ấy, cả bình thường lẫn không bình thường) đều là những con người bất toàn sống trong một thế giới bất toàn. Chúng ta không sống với sự chính xác cơ khí của một chương mục ngân hàng hoặc bằng cách đo đắn mọi đường nét và góc cạnh của chúng ta với thước dây và máy ngắm. Tôi nói thế có đúng không nào?

Cảm giác riêng của tôi là Midori nghe chừng là một cô gái tuyệt vời đấy. Chỉ đọc thư của cậu thôi tôi cũng có thể hiểu tại sao cậu bị cô ấy hấp dẫn đến thế. Và tôi cũng hiểu cả chuyện tại sao Naoko cũng hấp dẫn cậu nữa. Chẳng có tí gì là tội lỗi trong chuyện đó cả. Những chuyện như thế lúc nào chả diễn ra trong cái thế giới mênh mông này của chúng ta. Cũng giống như ta lấy thuyền chèo ra một cái hồ đẹp trong một ngày đẹp trời và cả trời cả nước đều đẹp tuyệt vời vậy. Cho nên cậu đừng có tự ăn thịt mình như thế nữa đi. Mọi chuyện sẽ đến nơi chúng phải đến nếu ta để cho chúng tự đi theo đường của mình. Dù cậu có cố mấy thì người ta cũng bị đau khổ khi đã đến lúc họ phải đau khổ. Đời là vậy. Tôi biết có vẻ như mình đang lên giọng giảng đạo trên nhà thờ, nhưng cũng đã đến lúc cậu phải học sống như vậy rồi. Cậu đã cố quá sức để bắt cuộc đời phải vừa khít theo cách sống của cậu. Nếu không muốn phải vào nhà thương điên, cậu hãy cởi mở rộng rãi hơn một tí đi và hãy để cho mình trôi theo dòng chảy tự nhiên của cuộc đời. Tôi chỉ là một người đàn bà bất toàn bất lực, thế mà nhiều lúc tôi vẫn có thể tự nhủ rằng cuộc đời thật là tuyệt diệu biết bao! Tin tôi đi, điều đó là thực đấy! Cho nên ngay giờ phút này, cậu hãy dừng hết những việc đang làm và hãy hạnh phúc ngay đi. Có làm thì làm cho mình được hạnh phúc ấy!

Không cần nói cậu cũng biết là tôi buồn thế nào khi cậu và Naoko không thể cùng nhau đến được một bến bờ hạnh phúc. Nhưng có ai dám bảo chỉ thế mới là tốt đẹp nhất đâu! Cho nên cậu cần phải chộp lấy bất kỳ cơ hội hạnh phúc nào mà cậu có, và đừng áy náy vì người khác nhiều quá. Kinh nghiệm của tôi là chúng ta chỉ có độ hai hoặc ba cơ hội như thế trong đời, và nếu để lỡ thì sẽ phải ân hận cho đến chết vậy.

Ngày nào tôi cũng chơi ghi-ta mà chẳng có ai nghe. Có vẻ vô bổ quá. Tôi cũng chẳng thích những đêm mưa tối trời đâu. Hy vọng sẽ lại có cơ hội chơi ghi-ta và ăn nho với cậu và Naoko trong gian phòng này nữa.

A… thế đấy, hẹn thư sau.

Reiko Ishida.”

Leave a comment

Filed under Tiểu thuyết