Tag Archives: NXB Lao động

Đột nhiên có tiếng gõ cửa

Nếu bạn hay đọc truyện ngắn, hoặc đang đi tìm một tuyển tập truyện ngắn dễ đọc nhưng có chất lượng, bạn có thể thử cuốn này: Đột nhiên có tiếng gõ cửa của Etgar Keret, do Lê Đình Chi dịch, Alpha Books và NXB Lao động phát hành năm 2015.

Mỗi lần tôi mở sách ra đọc, cuốn sách như lôi tuột tôi vào một thế giới khác. Rất khác. Không phải bởi tác giả của nó đến từ một nền văn hóa lạ với tôi, mà tôi nghĩ phần lớn là do tài bịa đặt siêu thực kỳ ảo của Keret khi viết truyện. Thường tôi không đọc gì vào buổi tối những ngày nhiều việc vì khi đó tôi không muốn nhét thêm thứ gì nữa vào đầu, nhưng cuốn truyện này là một ngoại lệ. Tôi đã đọc nó vào những buổi tối sau ngày dài mệt mỏi, bởi nó cho tôi một cảm giác được thoát khỏi thực tại mà đi đâu đó. Có những khi tôi chỉ đọc được một vài truyện rất ngắn trong đó thì đã buồn ngủ, nhưng tối hôm sau lại hào hứng mở ra đọc trước khi đi ngủ. Chỉ vài trang của cuốn sách cũng giúp tôi cảm thấy dễ chịu.

Với tôi, Keret không chỉ là một người kể chuyện lôi cuốn, ông còn là người biết lôi cuốn ngay từ câu đầu tiên. Tôi thích cách mở đầu của rất nhiều truyện ngắn trong tập truyện này. Rất khích thích trí tò mò. Không vòng vo dẫn dắt mà ném thẳng vào người đọc một tình huống nào đó để bắt đầu câu chuyện. Một cách lấp lửng!

‘”Kể cho tao một câu chuyện,” người đàn ông râu rậm ngồi trên ghế sofa phòng khách nhà tôi ra lệnh.’

‘Robbie nói dối lần đầu tiên khi lên bảy.’

‘Tôi biết một người đàn ông lúc nào cũng tưởng tượng.’

‘Kể từ khi cô bỏ đi, mỗi tối anh lại lăn ra ngủ một chỗ: trên ghế sofa, trên ghế bành ngoài phòng khách, trên tấm thảm trải ngoài ban công như một gã vô gia cư lang thang.’

‘Con trai tôi muốn tôi giết bà ấy.’

‘Theo quan điểm của tôi, toàn bộ biến cố xảy ra với Avishai Abudi khiến tất cả chúng ta phải để tâm chú ý.’

‘Câu chuyện đầu tiên Maya viết kể về một thế giới tại đó con người tách mình làm đôi thay vì sinh sản.’

‘Khổ sở nhất là ban đêm.’

‘Yonatan có một ý tưởng chói sáng cho một phóng sự tài liệu.’

‘Ba trong số những anh chàng cô từng hẹn hò đã tìm cách tự sát.’

‘Một vài đứa trẻ nằm lăn ra sàn và gào thét ăn vạ.’

‘Đây là câu chuyện về một người đàn ông phải khổ sở vì một búi trĩ.’

‘Bà quyết định mở cửa nhà hàng ngay lập tức, vào buổi sáng sau tang lễ.’

‘Tôi nói quá nhiều.’

‘Ba người đang đợi trước một bộ đàm liên lạc nội bộ.’

‘Những câu tôi đang viết lúc này là để dành cho những người xem Truyền hình Công cộng Đức.’

Không chỉ nhiều câu mở đầu ngắn mà tôi thấy nhìn chung Keret là người ưa viết những câu ngắn. (Một cách tốt để lấp lửng.)  Mà tôi thì ưa những nhà văn viết những câu văn ngắn, vì nó phù hợp với sự tiêu hóa chữ nghĩa của tôi khi đọc. Đó cũng là một lý do tôi thích đọc tập truyện này của Keret.

Dĩ nhiên chuyện câu ngắn câu dài, mở đầu khiêu khích hay không khiêu khích chỉ là một tí kỹ thuật viết lách chứ không tạo nên được linh hồn cho tác phẩm. Điều tôi thích nhất ở tập truyện này, như đã nói từ đầu, là nó lôi tuột tôi vào thế giới tưởng tượng của nhà văn. Ở đó trí tưởng tượng của tôi cũng được đẩy xa hơn, một cảm giác mà đã rất lâu rồi tôi mới có được khi đọc một cuốn truyện hư cấu.

‘…”Tao cảnh cáo mày rồi đấy,” gã Thụy Điển ngắt lời tôi. “Không có tiếng gõ cửa nào hết đâu đấy.” “Tôi cần phải có,” tôi khăng khăng. “Không có một tiếng gõ cửa sẽ chẳng có câu chuyện nào hết.” “Để kệ hắn,” tay giao pizza dịu giọng nói. “Cho hắn nghỉ một chút. Mày muốn một tiếng gõ cửa chứ gì? Được, mày có một tiếng gõ cửa rồi đấy. Miễn là nó đem đến cho [chúng tao] một câu chuyện.”‘

Cuốn sách này cũng chính là một tiếng gõ cửa hư ảo lên những hiện thực của cuộc đời!

Advertisements

1 Comment

Filed under Truyện ngắn

Đỏ

Với chỉ khoảng tầm 70 trang sách khổ 13 x 20.5 cm, Đỏ là một truyện mà đọc xong lần đầu tôi phải giật mình nhìn lại xem tác giả là ai, bởi vì truyện ấy viết lạ. Lạ giữa những cuốn sách cứ từa tựa nhau thế nào ấy của nhiều tác giả Việt trên thị trường sách nhiều năm nay, nhất là các tác giả trẻ. Hoặc như chính một câu viết của Nguyễn Dương Quỳnh trong truyện ấy: “Như nét cọ kỳ dị giữa một bức tranh tầm thường buồn tẻ, buộc người xem phải lùi xa ra ngắm lại để rồi phát hiện những điều khác lạ.

Đỏ giống như một vở kịch câm. Bởi nằm ở trung tâm truyện là những giao tiếp gần như không lời giữa nhân vật chính người Việt và hai bố con người Hoa ở sát phòng trọ. Bất đồng ngôn ngữ, dè dặt trong giao tiếp vì những lý do khác nhau, và cũng không có lý do gì để trở nên thân thiết, họ xô vào cuộc đời nhau cũng chỉ như hai người lạ quệt vào nhau trên phố đông người. Thật ra cũng có một cái gì nhiều hơn như thế, nhưng không gọi được tên.

Chẳng phải gặp gỡ gì, chẳng phải số mệnh an bài gì. Chỉ là tình cờ vướng víu ở đâu đó, như hoa cỏ may bám vào gấu quần thôi.

Như bước đi trên một con đường mùa xuân ấy.

Bước đi trên một con đường mùa xuân, thấy một cành cây xanh mướt sà xuống trước mặt. Chỉ muốn nhìn thật lâu ngắm thật kỹ, để đừng quên một sớm mai này, mình đã thấy một cành cây trên con đường mùa xuân.

Hạn chế giao tiếp bằng lời, thế mạnh của truyện là mô tả. Khung cảnh. Thời tiết. Nhiệt độ. Màu sắc. Mùi vị. Âm thanh. Quan sát và suy đoán của nhân vật tôi về những lời nói cô nghe được mà không hiểu gì, về những cử chỉ, hành động của những người cô nhìn thấy hay tiếp xúc. Thế nên tôi mới nói Đỏ giống như một vở kịch câm. Những âm thanh nhộn nhạo ở phố Tàu như chỉ làm nền cho những sự câm lặng.

Trên cái nền yên lặng bề mặt ấy, nhân vật anh bạn học cũ xuất hiện như một dòng nước đột ngột rẽ qua, như một làn gió đột nhiên thốc tới. Là một người hướng ngoại xuất hiện bên cạnh câu chuyện xoay quanh những người hướng nội rụt rè, ít nói, nhân vật này như tạo ra một luồng khí sinh động cho truyện. Anh chủ động bắt chuyện, chủ động nói chuyện, và chủ động kể chuyện. Nghĩ gì là nói đó, không ngần ngại.

Mối quan hệ quen biết mà không thân thiết giữa nhân vật tôi với người bạn học cũ như tạo thành một đường song song với mối dây lỏng lẻo tình cờ hình thành nên giữa cô và cặp cha con người Hoa. Hai đường song song ấy như soi vào nhau, phản chiếu lẫn nhau, và nhờ thế, nhân vật tôi đứng giữa hai dòng chảy cuộc đời có dịp được suy ngẫm về những liên hệ rất khó gọi tên giữa người với người. “Những âm thanh mà tai không nghe thấy”.

Đó là hình ảnh cuối cùng của người trọ cùng tôi. Khi ông quay đầu bước đi, tôi vẫn đứng lại bàng hoàng. Những mối dây quá ư lỏng lẻo nối tôi với người đàn ông này đã đứt tung từ khi ông ta bước sang cây cầu hôm ấy.

Và tự dưng lại có một linh cảm mơ hồ. Có thể, chúng tôi sẽ chẳng bao giờ gặp lại nhau nữa, dù chúng tôi ở trong cùng một thành phố, và chỉ cách nhau dăm trạm xe điện. Có thể, con đường của chúng tôi sẽ chẳng bao giờ cắt qua nhau nữa, và đâu đó trên đời, lại có một vì sao rơi xuống mà tôi chẳng hề hay.

Kết

Một người bạn hỏi tôi tại sao lại viết Đỏ. Chủ yếu là do sự rụt rè chăng? Ngôn từ như bị xé nát, những gì mình nói ra không phải những gì mình nghĩ, cứ biết là có gì ta phải nói cho nhau, thế mà không thể nói được. Lúc cần nói ngắn thì lại dài quá. Lúc cần phải giải thích vì không làm sao cho xuôi. Như có gì chắn giữa ta, một bức tường vô hình… Cứ như đang nói với nhau một thứ ngôn ngữ nào khác…  chỉ nghe thấy tiếng tha thiết nhưng bất lực không thể gần nhau.

Vì sao lại là màu đỏ?

Trang 17 là nơi màu đỏ xuất hiện lần đầu tiên:

Bước xuyên qua những cửa hàng của người Hoa, lúc nào cũng nồng nồng một mùi gì rất khó tả, và đỏ rực đến nhức mắt.

Màu đỏ ấy trước hết là tượng trưng cho khu phố người Hoa, là bối cảnh nơi câu chuyện chính diễn ra. Sau này tác giả cũng đôi lần nhắc lại. Sắc “đỏ rực đến nhức mắt” cũng khác đi một chút.

Trang 49:

Đến lúc về, tôi bàng hoàng nhận ra những chiếc đèn lồng đỏ trên con phố quen thuộc. Người ta rộn ràng quá. Ai nấy đều bận rộn trang hoàng vì lẽ gì tôi không nghĩ ra nổi. Đến khi một người đàn ông vác thang qua mặt tôi la lớn một câu tiếng Hoa may mà tôi biết, tôi mới nhận ra Tết âm lịch đã gần kề.

Trang 66:

Tôi rời khỏi con hẻm. Rời khỏi những bảng hiệu màu đỏ đã bị nước mưa quất cho bầm tím đi vì lạnh, tê tái trong mưa.

Trang 75:

Phố buổi sớm khô lạnh như bức tranh thủy mặc. Những vệt băng rôn đỏ ở đâu rũ xuống, chói lòa, cô độc.

Đặt trong tổng thể truyện, màu đỏ ấy như một cái chấm đỏ trên một nền xám, như một “nét cọ kỳ dị giữa một bức tranh tầm thường buồn tẻ”, như một câu chuyện bật lên giữa dòng đời không khi nào ngừng chảy. Không chỉ là màu của khu phố Tàu, đỏ còn là màu của chiếc ô giữa một nền mưa khi nhân vật tôi dừng chân bên tiệm bánh mì. Là con chuồn chuồn tết bằng chỉ đỏ trên tay đứa bé.

Đỏ là sắc màu chấm phá trên một bức tranh buồn trầm lặng.

Cần để ý rằng nhân vật tôi là một họa sĩ còn tác giả thì học chuyên ngành Product Design. Đỏ không chỉ giống một vở kịch câm, Đỏ còn giống như một bức tranh. Và như nhân vật tôi có tâm sự trong truyện: “Những bức tranh chân dung tôi ưa thích thường có màu nền rất tối. Gương mặt người sáng bừng trong bóng đêm, như ảo ảnh, như ta chỉ gặp nhau trong một khúc quanh ngắn ngủi, rồi tất cả đều biến mất.Đỏ chính là giống như một bức tranh kiểu như thế.

Ở một tầng cảm giác sâu hơn, đỏ còn là những cảm xúc thiết tha mà khó gọi tên được trước cuộc đời, mà đoạn viết sau như một khoảnh khắc người viết đã nắm bắt được chúng, cảm nhận được chúng theo cách riêng của mình – cách của một người viết văn. Đó là đoạn viết bừng cháy duy nhất trong truyện. Hư hư thực thực.

Tôi mở mắt, nước mắt ứa ra vì quầng đỏ của một mặt trời đang lặn. Tiếng hát nào vang vọng âm âm giữa không thời gian. Một bản nhạc êm dịu và day dứt một nỗi buồn tiếc nuối.

Tôi mở mắt ra và thấy tiếng ầm ầm ù ù đã nghe trong bóng đêm hóa thành tiếng con tàu đang lao đi vùn vụt giữa một hoàng hôn đỏ rực. Và trong khoang tàu chỉ có một mình tôi, đối mặt với không gì khác ngoài bầu trời chết ngoài khung kính.

Tôi đứng dậy và chao đảo giữa khoang tàu càng lúc càng lao nhanh. Tôi gọi tên người khản cổ nhưng không ai đáp lại. Tôi lảo đảo lần bước khắp các khoang tàu giống hệt nhau nhưng chẳng có ai, chẳng có ai, ngoại trừ tôi và ánh sáng đỏ chảy giữa không gian. Khoang tàu bỗng trở nên nóng hừng hực như bị mặt trời thiêu đốt…

Tôi thấy mình ngã xuống giữa khoang tàu lao đi vùn vụt… Màu đen ở đâu bỗng tràn tới, như tiếp sau ngọn lửa đỏ là bóng đêm của tàn tro.

Thỉnh thoảng lại có một người bạn than phiền với tôi rằng chẳng thấy có quyển sách nào hay ở ngoài hiệu sách, nhất là sách của tác giả Việt. Những lúc như thế, tôi thường bảo, tôi không đọc nhiều nên không rõ, nhưng chắc là phải có chứ. Một vài bạn không chịu: bạn kể thử ra xem có quyển nào, tác giả nào mà bạn bảo là đọc được xem nào. Những lúc như thế, tôi thường hỏi, bạn đã đọc Đỏ của Nguyễn Dương Quỳnh chưa. Có lẽ là sau Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Hoàng Diệu của năm 2005 thì phải tới năm 2012 tôi mới lại phải giật mình trước một người viết văn Việt.

Dĩ nhiên hãy còn quá sớm để nói Nguyễn Dương Quỳnh sẽ là ai trong làng văn học Việt Nam. Trong Đỏ vẫn còn lộ ra một vài đoạn viết xử lý chưa được khéo của một người viết chưa nhiều kinh nghiệm. Đó là những đoạn viết cảm xúc còn lộn xộn, không thống nhất và không tạo thành một dòng chảy logic từ câu đầu tới câu cuối của đoạn, thể hiện một tâm trạng còn phức tạp và ngổn ngang suy nghĩ của tác giả khi viết lại những dòng ấy, cố gắng ghi lại nhưng chưa tạo được thành hình hài cho những gì mình đang có trong đầu. Những đoạn ấy người đọc có thể cảm thấy rời rạc, khó hiểu.

Dẫu sao sau khi đọc lại Đỏ lần thứ hai, hơn ba năm sau lần đọc thứ nhất, tôi vẫn thấy đây là một truyện đáng đọc, nhất là với những ai quan tâm tới văn người Việt viết. Hy vọng bài review này đã nói rõ được những lý do vì sao tôi nghĩ rằng đây là một truyện đáng đọc.

Cuốn Đỏ do Nhã Nam và NXB Lao động xuất bản ngoài Đỏ ra còn một truyện vừa nữa, dài hơn, là Nước xốt cà chua, nhưng không hay bằng. Vả lại đó hình như cũng là truyện đầu tay của Nguyễn Dương Quỳnh, coi như đọc chơi cho biết thôi.

Ngày xưa tôi mua Đỏ về đọc là do đọc được một bài trong ấy có viết như này:

Quyển Đỏ sẽ không thể trở thành một cuốn sách bán chạy, nhưng chắc chắn nó sẽ có một số lượng độc giả riêng, một số lượng cũng không hẳn là nhỏ – một nhà văn tuổi đôi mươi viết văn thực sự hay kiểu gì cũng có cho riêng mình một “khối độc giả”.

Leave a comment

Filed under Truyện vừa