Tag Archives: Venkatesh

Sách đọc tháng 11/2014

Tháng Mười kết lại bằng một nhà văn Brazil thì tháng Mười Một này bắt đầu với Sống để kể lại của Gabriel Garcia Marquez, một nhà văn Mỹ Latinh khác (người Colombia, mới mất cách đây không lâu). Quyển tự truyện này chủ yếu kể lại lịch sử viết văn của bác, dĩ nhiên gắn với nhiều yếu tố lịch sử cá nhân và gia đình, đặt trong bối cảnh chính trị xã hội của Colombia qua các thời kỳ. Ai mà là fan của bác này thì đọc hẳn sẽ rất thích thú vì trong này bác tiết lộ nhiều cái khởi nguồn của các cuốn sách của bác cũng như cảm hứng để xây dựng một số nhân vật trong các tiểu thuyết của bác. Ai không phải là fan của bác thì đọc có thể thỉnh thoảng sẽ mất kiên nhẫn vì sách hơn 600 trang, khá nhiều chi tiết, với cả bối cảnh lịch sử, chính trị của Colombia chắc cũng ít quen thuộc với người đọc Việt Nam. Dưng mà đọc xong rồi được cái làm geo quiz sẽ không trả lời sai câu hỏi dòng sông Magdalena là của nước nào. Đùa tí thế thôi chứ đọc xong cũng thấy khâm phục sự kiên định, bền bỉ, và chịu khó với nghề viết văn của bác.

Vì theo dõi tình hình chính trị xã hội Colombia hơi mệt nên mình quyết định chuyển tiếp bằng một quyển truyện quê nhà ngăn ngắn, Những thiên đường mù của Dương Thu Hương. Đúng là văn học “phản động” có khác, ai lại mắng các nhân vật cán bộ như tát nước (cống) vào mặt thế bao giờ. Nhưng mà viết kiểu nhẹ nhàng, ý nhị kiểu ‘Thời xa vắng’ thì đã chẳng nên chuyện. Truyện này mình thích nhất cái kết, khi mà cô cháu gái kiên quyết sống ra ngoài vòng hào quang dòng họ mà bà cô đã lăn lộn cả đời để gây dựng lại bằng cách bán cái nhà đi và tính chuyện ra nước ngoài. Cách nghĩ cách làm tuy không Việt Nam lắm nhưng đọc xong thấy nhẹ cả người.

Sẵn tinh thần quê nhà đang lên một tí, mình quyết định đọc tiếp một quyển truyện Việt. Giờ thì rời từ đồng bằng Bắc Bộ vào trong Nam, rời khỏi những năm 80 để đến với thời đại mới hơn với Bãi vàng, đá quý, trầm hương của Nguyễn Trí. Nguyễn Trí là nhà văn tay ngang đã ngót nghét sáu chục tuổi, đã từng phiêu bạt giang hồ đi tìm vàng – đá quý – trầm hương, rồi làm công nhân nhà máy, chạy xe ôm, đồ tể, dạy tiếng Anh… Đến giờ bác đã xuất bản được hai cuốn sách, trong đó cuốn mà mình đọc và giới thiệu ở đây là tác phẩm đầu tay của bác, một tập truyện ngắn. Như cái tựa nêu ra, các truyện trong này chủ yếu viết về cuộc sống của những người làm nghề đi tìm mấy thứ đồ quý kể trên, ngoài ra xen vào một số ít truyện khác về giới khai thác rừng, gái mại dâm trong thành phố, hay công nhân trong các khu công nghiệp. Qua đó, người đọc có thể hình dung ra rõ hơn về những thế giới rất thật bên cạnh cái thế giới mà đa số chúng ta đang sống. Những thế giới “ngầm” này đang hàng ngày hàng giờ vận hành theo những cách thức và luật lệ riêng của nó, đặc biệt rõ nét trong “Tiền rừng”, truyện kể về một đế chế nho nhỏ của mấy đại gia giàu lên từ rừng, từ thuở khởi nghiệp, lên đến đỉnh cao, rồi đến lúc thân bại danh liệt.

Tuy đề tài thuộc loại “chua chát” nhưng Nguyễn Trí có lối kể chuyện cứ tưng tửng mà lại hài hước, các câu truyện thường được bóc tách bằng đối thoại kiểu hỏi-đáp, khi thì là đối thoại giữa các nhân vật, khi lại là đối thoại giữa người viết và người đọc. Nên cảm giác như là được ngồi giữa sông nước miền Tây Nam Bộ hoặc bên thềm một ngôi nhà sàn mà nghe một ông già kể chuyện. Các truyện kể hầu như đều kết thúc có hậu, hoặc có tan nát thì cũng không quá đau thương bi lụy. Đọc xong có cảm giác, đấy là cuộc sống, người kể đã kể khách quan hết sức có thể, còn đánh giá cái cuộc sống đấy thì dành cho người đọc.

Tiếp nối tinh thần tò mò về giới giang hồ, mình chuyển sang đọc một quyển về găng xtơ Mỹ,Gang leader for a day của Sudhir Venkatesh. Nghiên cứu xã hội học về giới găng xtơ của anh chàng gốc Ấn này cách đây vài năm đã vang danh thiên hạ nhờ cuốn Freakonomics (bản dịch tiếng Việt là Kinh tế học hài hước) của mấy tay kinh tế gia trẻ hay nói chuyện xã hội (giờ họ cũng không còn trẻ lắm). Khác với quyển giang hồ Việt nói trên là chuyện hư cấu, quyển sách có hơn ba trăm trang này kể lại quá trình ngót nghét 7-8 năm tác giả tiếp cận và đeo bám theo một băng nhóm giang hồ ở thành phố Chicago sống chủ yếu bằng buôn bán ma túy lẻ. Venkatesh đã may mắn được một gang leader tạo điều kiện cho hang out với băng đảng của anh và xâm nhập vào thế giới này vì cũng thấy tò mò trước việc một anh sinh viên trói gà không chặt mà lại đi tò mò về việc người da đen nghèo ở khu ổ chuột sống như thế nào.

Không chỉ viết về giới giang hồ, cuốn sách còn mang đến một chân dung sinh động về cuộc sống của những con người không thuộc băng nhóm nhưng sống trong cộng đồng lân cận và mối quan hệ phức tạp giữa họ với nhóm buôn bán ma túy cũng như cảnh sát địa phương. Sách viết cho độc giả đại chúng nên dễ đọc, đọc có cảm giác như đọc tiểu thuyết vậy. Trong đó, việc tác giả phục dựng lại từng đoạn hội thoại quan trọng nhờ vào những ghi chép thực địa hàng ngày của anh trong thời gian nghiên cứu thật thú vị. Và Venkatesh quả là có một câu chuyện trọn vẹn để kể vì anh đến vào lúc các băng đảng ở Chicago đang ở giai đoạn thịnh vượng (cuối những năm 80) và gắn bó với họ cho tới lúc băng nhóm này tan rã bởi việc thành phố buộc những người dân nơi đây rời đi nơi khác để xây dựng những tổ hợp mới. Sách cũng có thể giúp cho những người không chuyên hoặc những sinh viên đang bước đầu tìm hiểu về phương pháp nghiên cứu ethnography hiểu thêm về công việc nghiên cứu định tính xã hội học hoặc nhân chủng học.

Completion of the (two) month chắc là thuộc về Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần vì quá dài (tháng trước mình đọc một nửa, tháng này đọc nốt nửa còn lại). Mình đọc bản 120 hồi mà kết thúc là Bảo Ngọc lấy Bảo Thoa một thời gian, đi thi trả hiếu cha mẹ rồi mới đi tu. Nghe nói là nhiều người không thích cái kết này bằng cái kết khác là Bảo Ngọc trong ngày cưới phát hiện ra không phải em Lâm mà là em Bảo thì bỏ nhà đi tu luôn, nhưng mình thấy kết kiểu kia cũng được, nó hợp với cái tên gốc Thạch đầu ký hơn (mình cũng thích cái tên này hơn). Vì mình cũng chẳng đọc văn học cổ điển Trung Quốc bao giờ nên đọc bộ này thấy lối kể truyện cũng thú vị vì nó khác lạ so với các dạng tiểu thuyết khác mà mình đã đọc. Chỉ có điều, cảm thấy là lối nghĩ, cách sống của các nhân vật trong truyện là của thế kỷ 18 mà sao gần gũi thế, không biết là do mình đã xem quá nhiều phim Tàu hay là do nhân dân Trung Hoa và nhân dân Việt Nam đã bảo trì một cách kỳ diệu (or kỳ lạ) – for better or worse – nhiều giá trị tư tưởng, nếp nghĩ, nếp sống xưa đến vậy. Ảnh hưởng của Khổng giáo và Phật giáo rất rõ nét. Nhìn chung đây đúng là một bộ tiểu thuyết đồ sộ, lắm nhân vật, nhiều tình tiết, triết lý vừa phải, chỉ trừ khoảng một chục hồi ở giữa đọc hơi nản và buồn ngủ vì nhiều chuyện linh tinh lan man.

Advertisements

1 Comment

Filed under Review ngắn

Kinh tế học hài hước (Freakonomics)

Freakonomics, được NXB Tri Thức dịch ra tiếng Việt và xuất bản với cái tên Kinh tế học hài hước, thực ra cũng không hài hước cho lắm. Nó là một góc nhìn thế giới với một tư duy kinh tế học và bám vào những con số thống kê, do vậy, có thể cũng là một quyển sách đọc được đối với người đọc phổ thông ở Việt Nam. Ít ra, nó cũng thú vị ở chỗ thường xuyên đưa ra những bảng dữ liệu thống kê giữa các trang sách, dù chưa xác minh được độ chính xác và độ tin cậy, cũng mang lại một cách tư duy ổn hơn trước hàng loạt những “conventional wisdom“, được dịch là “nhận thức thông thường”, thường được nuôi dưỡng bởi những niềm tin mù quáng và những nỗi sợ vô lý trong xã hội.

Đọc Freakonomics của Steven LevittStephen Dubner cũng giống như đọc Lexus… hay Thế giới phẳng của Thomas Friedman ở chỗ, nó giống như một tập san đặc biệt của tờ The New York Times (chắc là vì tác giả/đồng tác giả đều là nhà báo của NYT). Do đó, nó sẽ cung cấp cho người đọc những câu chuyện cuộc sống thú vị, nêu ra một số câu hỏi và dẫn người đọc đi đến câu trả lời ít nhiều đều làm thỏa mãn trí tò mò, đặc biệt là của những độc giả không sống trên đất Mỹ. Ví dụ, việc gian lận và phát hiện gian lận trong kiểm tra trắc nghiệm ở các trường mid-schools, những người môi giới bất động sản, chuyện một người đàn ông đi bán bánh vòng bằng sự tự giác trả tiền của người mua, băng đảng Ku Klus Klan, thế giới của những kẻ buôn ma túy, phân tích tình hình tội phạm, vấn đề cho phép/không cho phép nạo phá thai hợp pháp và những nỗi lo sợ rất bản năng của con người. Trong đó, ấn tượng nhất có thể nhắc đến là câu chuyện của anh chàng nghiên cứu sinh Venkatesh mang bộ câu hỏi đi điều tra nhóm buôn bán ma túy ở một khu ổ chuột ở Michigan để “chợt nhận ra rằng hầu hết tất cả mọi người, trong đó có cả anh, chưa từng bao giờ suy nghĩ nhiều về cuộc sống hàng ngày của những tên tội phạm ở các khu người da màu“. Kết quả là, Venkatesh đề nghị thủ lĩnh của băng đảng cho anh ta gia nhập nhóm, rồi dành 6 năm sống cùng họ, “chuyển từ gia đình này tới gia đình khác, rửa chén bát sau bữa tối và ngủ dưới sàn nhà.

Điểm tớ không thích ở Freakonomics là quyển sách nêu lên nhiều câu hỏi/giả thuyết có thể xem là thú vị, nhưng bản thân cuốn sách lại không trả lời/diễn giải được một cách trọn vẹn và thực sự thuyết phục, đặc biệt là những trường hợp liên quan đến động cơ của con người sau mỗi hành động. Nếu phải so sánh thì quyển The undercovered economist viết sắc sảo hơn, dí dỏm hơn, dễ hiểu hơn và có hệ thống hơn.

Dù sao thì,

[t]ất cả những gì cuốn sách hướng đến là một cách nhìn, cách nhận thức và đánh giá mới lạ. Không nhất thiết phải là một công việc khó khăn, hay cần có lối suy nghĩ quá tinh tế. …Bạn có thể trở nên hoài nghi hơn về lối suy nghĩ thông thường; bạn có thể bắt đầu tìm hiểu những dấu hiệu ẩn giấu về những thứ thực chất không giống với vẻ bề ngoài của nó; có lẽ bạn sẽ tìm ra một vài điều từ những dữ liệu và phân tích về chúng, cân bằng giữa tư duy trực giác của bạn để có được những ý tưởng mới.

Tóm lại, vào một ngày không quá bận rộn, người ta có thể dành thời gian để đọc quyển sách này giống như việc theo dõi một thiên phóng sự về thế giới bên ngoài kia, bên ngoài Việt Nam.

Lưu ý: Bài review viết năm 2008.

Xem thêm một book review ở đây.

1 Comment

Filed under Kinh tế